Ο Χένρι Κίσινγκερ, στο έργο του A World Restored (1957), προσεγγίζει τον Ιωάννη Καποδίστρια όχι ως εθνικό ήρωα, αλλά ως κομβικό Ευρωπαίο διπλωμάτη μέσα στο σύστημα ισορροπίας δυνάμεων που διαμορφώθηκε μετά τους Ναπολεόντειους Πολέμους.
Τον παρουσιάζει ως υπουργός Εξωτερικών της Ρωσίας και ταυτόχρονα ως φορέα μιας διαφορετικής αντίληψης διεθνούς πολιτικής από εκείνη του Μέττερνιχ.
Σε αντίθεση με τον Μέττερνιχ, που εκπροσωπούσε τη συντηρητική σταθερότητα και την καταστολή των εθνικών κινημάτων, ο Καποδίστριας εμφανίζεται να αντιλαμβάνεται τη δυναμική των εθνικών ζητημάτων (όπως το ελληνικό) ως αναπόφευκτο στοιχείο της ευρωπαϊκής πραγματικότητας.
Ο Κίσινγκερ τονίζει τη δομική σύγκρουση Καποδίστρια–Μέττερνιχ:
Ο Μέττερνιχ επιδίωκε απόλυτη διατήρηση του status quo.
Ο Καποδίστριας θεωρούσε ότι η άρνηση των εθνικών αιτημάτων θα αποσταθεροποιούσε μακροπρόθεσμα την Ευρώπη.
Ο Καποδίστριας παρουσιάζεται ως ρεαλιστής μεταρρυθμιστής, που προσπαθούσε να εντάξει το ελληνικό ζήτημα σε μια ελεγχόμενη ευρωπαϊκή λύση.
Στο πλαίσιο της ανάλυσης του Κίσινγκερ, η Ελληνική Επανάσταση θεωρείται πρόβλημα για το σύστημα ισορροπίας και όχι απλώς ένα εθνικό γεγονός.
Ο Καποδίστριας αναγνωρίζεται ως ο μόνος υψηλόβαθμος Ευρωπαίος διπλωμάτης που κατανοούσε ότι το ελληνικό ζήτημα δεν μπορούσε να αγνοηθεί επ’ αόριστον χωρίς κόστος για τη σταθερότητα της Ευρώπης.
Ο Κίσινγκερ αναγνωρίζει στον Καποδίστρια στρατηγική σκέψη, διορατικότητα ευρωπαϊκό βάθος και τον εντάσσει στους λίγους πολιτικούς της εποχής που αντιλαμβάνονταν τα όρια της κατασταλτικής διπλωματίας.
Τον παρουσιάζει ως παράγοντα που προανήγγειλε τη μετάβαση από την “ακίνητη” Ευρώπη του 1815 στη δυναμική Ευρώπη των εθνών.
Για τον Κίσινγκερ, ο Καποδίστριας δεν ήταν απλώς Έλληνας πατριώτης, αλλά Ευρωπαίος διπλωμάτης που κατάλαβε νωρίτερα από άλλους ότι η σταθερότητα χωρίς δικαιοσύνη δεν διαρκεί.
Τον παρουσιάζει ως διπλωμάτη που έβλεπε πέρα από τα στενά συμφέροντα της Ρωσίας και προσπαθούσε να εντάξει τα εθνικά κινήματα σε ένα βιώσιμο ευρωπαϊκό σύστημα.
Για τη σύγκρουση του με τον Μέτερνιχ, υποστηρίζει ότι δεν ήταν προσωπική, αλλά θεωρητική:
Ο Μέττερνιχ ήθελε,το απόλυτο status quo καιν φοβόταν κάθε αλλαγή.
Ο Καποδίστριας υποστήριζε λεγχόμενη προσαρμογή για να σωθεί το σύστημα. Και ότι η άρνηση των εθνικών ζητημάτων θα οδηγούσε τελικά σε μεγαλύτερη αστάθεια από εκείνη που υποτίθεται ότι απέτρεπε.
Ειδικά για την Ελληνική Επανάσταση, ο Κίσινγκερ αναγνωρίζει ότι:
ήταν συστημικό πρόβλημα για την Ευρώπη, και ότι ο Καποδίστριας ήταν από τους λίγους που το είδαν έγκαιρα.
ήταν συστημικό πρόβλημα για την Ευρώπη, και ότι ο Καποδίστριας ήταν από τους λίγους που το είδαν έγκαιρα.
Επομένως, το ελληνικό ζήτημα δεν μπορούσε να «παγώσει» επ’ άπειρον χωρίς να υπονομεύσει το ίδιο το οικοδόμημα της ευρωπαϊκής ειρήνης.
Και θεωρεί τον Καποδίστρια πιο διορατικό από το κυρίαρχο διπλωματικό ρεύμα της εποχής του, που εξέφραζε ο Μέτερνιχ.
Για τον Κίσινγκερ, ο Καποδίστριας ήταν Ευρωπαίος Στρατηγικός Νους και διορατικός Ρεαλιστής με ηθικό όριο.
Ενώ ο Κίσινγκερ, έδινε προτεραιότητα στη σταθερότητα του διεθνούς συστήματος, την αποφυγή ιδεολογικών ή ηθικών σταυροφοριών και την αποδοχή ότι τα κράτη δρουν με βάση συμφέρον και ισχύ, όχι αξίες.
Ο Καποδίστριας ενώ κατανοούσε πλήρως την ισχύ, τους συσχετισμούς και τα όρια, δεν δεχόταν ότι η σταθερότητα δικαιολογεί τα πάντα.
Ρεαλιστής, αλλά όχι κυνικός.
Ρεαλιστής, αλλά όχι κυνικός.
Και οι δύο συφωνούν, ότι χωρίς διεθνή σταθερότητα, κανένα κράτος δεν μπορεί να επιβιώσει μακροπρόθεσμα.
Ο Κίσινγκερ βλέπει στον Καποδίστρια έναν άνθρωπο που:
καταλάβαινε ότι το ελληνικό ζήτημα έπρεπε να λυθεί χωρίς να τιναχτεί στον αέρα η ευρωπαϊκή ισορροπία.
καταλάβαινε ότι το ελληνικό ζήτημα έπρεπε να λυθεί χωρίς να τιναχτεί στον αέρα η ευρωπαϊκή ισορροπία.
Ο Καποδιστριας πιστεύει ότι τα εθνικά κινήματα είναι δύναμη και όχι παρέκκλιση και θεωρεί τα έθνη ως νέα δομική πραγματικότητα.
Ο Κίσινγκερ εκτιμά αυτή τη διορατικότητα.
Η θεμελιώδης διαφωνία τους είναι ότι Καποδίστριας υποστηρίζει ότι η ισχύς πρέπει να έχει ηθικά όρια, αλλιώς το σύστημα διαλύεται από μέσα, ενώ ο Κίσινγκερ υποστηρίζει ότι η ηθική είναι δευτερεύουσα και προέχει η λειτουργικότητα του συστήματος.
Σε αντίθεση με ότι πιστεύεται από πολλούς ότι ο Καποδίστριας δεν στηριξε την Επανάσταση στο ξεκίνημα της, ό Κίσινγκερ θεωρεί ότι ο Καποδίστριας πίεσε πολύ νωρίς για λύση του ελληνικού ζητήματος, πριν ωριμάσουν οι συσχετισμοί ισχύος.
Ο Κίσινγκερ σέβεται τον Καποδίστρια και αναγνωρίζει ότι είχε δίκιο μακροπρόθεσμα, αλλά θεωρεί ότι δεν προσαρμόστηκε πλήρως στη σκληρότητα του συστήματος ισχύος.
Ο Καποδίστριας ήθελε ένα σύστημα που να αντέχει και ηθικά.
Ο Κίσινγκερ ένα σύστημα που να αντέχει, έστω και χωρίς ηθική.
Ο Κίσινγκερ σκέφτεται πώς να κρατήσει τον κόσμο όρθιο.
Ο Καποδίστριας πώς να μην σαπίσει.
Ο Κίσινγκερ ένα σύστημα που να αντέχει, έστω και χωρίς ηθική.
Ο Κίσινγκερ σκέφτεται πώς να κρατήσει τον κόσμο όρθιο.
Ο Καποδίστριας πώς να μην σαπίσει.
Υ.Γ Ο πίνακας του Κυβερνήτη είναι του Χρήστου Αντωναρόπουλου και ανήκει στην ιδιωτική συλλογή του Θέμου Χαραμή.
.webp "ΑΡΓΟΛΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ")