Δικηγόρου Παρ’ Αρείω Πάγω
Με αφορμή την ειδησεογραφία των τελευταίων ημερών, σύμφωνα με την οποία δύο ανήλικοι χτύπησαν και προκάλεσαν σωματικές βλάβες σε άλλο ανήλικο, ενώ ταυτόχρονα τον απείλησαν με έναν σουγιά, ανήλικος χτύπησε ανήλικο, ο οποίος βρέθηκε την επόμενη μέρα νεκρός, αλλά και την πρόσφατη παρουσίαση του Προγράμματος Αντιμετώπισης του Αυτοτραυματισμού στους Νέους στο πλαίσιο της Εθνικής Δράσης Προαγωγής Υγείας Παιδιού και Οικογένειας που υλοποιείται από το Υπουργείο Υγείας σε συνεργασία με την UNICEF, αισθάνομαι την ανάγκη να αναφερθώ σε δύο φαινόμενα που με προβληματίζουν βαθιά ως πολίτη, ως γονέα, αλλά και ως δικηγόρο.
Δύο φαινόμενα που οφείλουμε να προσεγγίσουμε με σοβαρότητα, ψυχραιμία και βαθιά ευθύνη: την αυξανόμενη παραβατικότητα και βία μεταξύ ανηλίκων και, παράλληλα, το φαινόμενο του αυτοτραυματισμού παιδιών και εφήβων.
Πρόκειται για δύο φαινόμενα που δεν συνδέονται απαραίτητα μεταξύ τους, λαμβάνουν όμως ανησυχητικές διαστάσεις και, δυστυχώς, εμφανίζουν σαφή τάση κλιμάκωσης, τόσο σε διεθνές όσο και εθνικό επίπεδο.
Σύμφωνα με τα δεδομένα τα περιστατικά παραβατικότητας ανηλίκων παρουσιάζουν σταθερή αύξηση τα τελευταία χρόνια, με έμφαση σε πράξεις σωματικής βίας, απειλών, ομαδικών επιθέσεων, ληστειών μεταξύ συνομηλίκων, ακόμα και ανθρωποκτονιών, ενώ μειώνεται διαρκώς το ηλικιακό όριο των δραστών, με παιδιά 12 ή 13 ετών, ακόμη και 8 ετών, να εμπλέκονται σε πράξεις ακραίας επιθετικότητας.
Την ίδια στιγμή μελέτες που έχουν πραγματοποιηθεί στην Ελλάδα και στην Ευρώπη συγκλίνουν στο ότι περίπου 15%–20% των εφήβων αναφέρει εμπειρία αυτοτραυματισμού (κόψιμο με ξυράφι καρπών, μηρών, κάψιμο διαφόρων περιοχών του σώματος, πρόκληση αιμορραγίας μέσω τσιμπημάτων ή παρέμβαση σε πληγές, τράβηγμα μαλλιών, φρυδιών κλπ), με υψηλότερη συχνότητα στα κορίτσια (1 στα 6). Ο αυτοτραυματισμός δεν αποτελεί αυτοσκοπό, αλλά μηχανισμό διαχείρισης συναισθηματικού πόνου. Άγχος, θυμός, χαμηλή αυτοεκτίμηση, κοινωνική απομόνωση, πίεση επίδοσης, αλλά και η διαρκής σύγκριση που επιβάλλουν τα κοινωνικά δίκτυα, συνθέτουν ένα ιδιαίτερα απαιτητικό περιβάλλον για παιδιά που ακόμη διαμορφώνουν την ταυτότητά τους.
Η σύνδεση των δυο αυτών φαινομένων, όπως προανέφερα, δεν είναι δεδομένη. Δεδομένη όμως είναι η «κραυγή προσοχής και βοήθειας» που εκπέμπουν αυτά τα παιδιά.
Η Πολιτεία έχει αναγνωρίσει τη σοβαρότητα των ζητημάτων αυτών και δεν έχει μείνει αδρανής. Τα τελευταία χρόνια, υλοποιήθηκαν και υλοποιούνται 138 δημόσιες πολιτικές, μέτρα και δράσεις για την πρόληψη και την αντιμετώπιση της βίας κατά των παιδιών και της παραβατικότητας ανηλίκων, έχει καταρτιστεί ένα ολοκληρωμένο σχέδιο δράσης, ενώ έχουν ενισχυθεί οι δομές ψυχικής υγείας παιδιών και εφήβων, έχουν δημιουργηθεί γραμμές βοήθειας, έχουν θεσμοθετηθεί προγράμματα κατά της σχολικής βίας και έχουν ληφθεί μέτρα πρόληψης και αναμορφωτικού χαρακτήρα για τους ανήλικους παραβάτες Ωστόσο η καθημερινότητα αποδεικνύει ότι απαιτείται διαρκής ενίσχυση των πολιτικών αυτών, συντονισμός και συστηματική αξιολόγηση της αποτελεσματικότητάς τους.
Καμία δε δημόσια πολιτική δεν μπορεί να υποκαταστήσει τον ρόλο της οικογένειας και εντός αυτής τίθενται τα θεμέλια για την πρόληψη. Η πρόληψη ξεκινά από την έγκαιρη αναγνώριση των «σιωπηλών» σημάτων: της απόσυρσης, της επιθετικότητας, της απότομης αλλαγής συμπεριφοράς.
Ξεκινά από την παρουσία ενηλίκων που ακούν χωρίς να κρίνουν και παρατηρούν χωρίς να αδιαφορούν.
Η επένδυση στην ασφάλεια και την ψυχική ανθεκτικότητα των παιδιών μας είναι υποχρέωση. Η ευθύνη είναι συλλογική αλλά και ατομική. Πρώτα απ’ όλα χρειάζεται η δική μας παρουσία. Εμάς, δίπλα στα παιδιά μας, με ανοιχτά αυτιά στους φόβους και τα άγχη τους και με ανοιχτά μάτια για να εντοπίζουμε έγκαιρα τα ανησυχητικά σημάδια. Και ας μην έχουμε αυταπάτες και ψευδαισθήσεις ότι τα φαινόμενα αυτά αφορούν παιδιά άλλων ή μακρινές σε εμάς περιοχές. Συμβαίνουν δίπλα μας, στις γειτονιές μας, στα σχολεία των παιδιών μας, μέσα στο σπίτι μας. Αν λέμε –και το λέμε συχνά– ότι τα παιδιά μας είναι το μέλλον της κοινωνίας μας, τότε οφείλουμε να κοιτάξουμε κατάματα την πραγματικότητα και να αναλάβουμε και οι ίδιοι δράση.
.webp "ΑΡΓΟΛΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ")