Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου: "Διάλογος με τον Μελλοντικό Εαυτό: Θέατρο και Τεχνητή Νοημοσύνη ως Γέφυρα Επιστροφής"

Το Σάββατο 21 Μαρτίου 2026 στο Σωφρονιστικό Κατάστημα Ναυπλίου πραγματοποιήθηκε το βιωματικό εργαστήρι με τίτλο «Διάλογος με τον Μελλοντικό Εαυτό: Θέατρο και Τεχνητή Νοημοσύνη ως Γέφυρα Επιστροφής» με εμψυχώτρια τη Μεταδιδακτορική ερευνήτρια του Α.Π.Θ., Αικατερίνη Δήμα.

Το θεατροπαιδαγωγικό εργαστήρι υλοποιήθηκε στα πλαίσια του Επιστημονικού Συνεδρίου «Το βλέμμα του εγκλεισμού. Το Βήμα της επιστροφής: Τέχνη, Εκπαίδευση, Μετασχηματισμός», το οποίο οργάνωσε το Μεταπτυχιακό Πρόγραμμα Σπουδών «Θέατρο-Εκπαίδευση-Κοινωνία» του Τμήματος Θεατρικών Σπουδών του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου σε συνεργασία με τον Δήμο Ναυπλιέων, με την υποστήριξη του Ελληνικού Κέντρου Σπουδών Ελλάδος - Harvard και του Εργαστηρίου Ποινικών και Εγκληματολογικών Ερευνών της Νομικής Σχολής Αθηνών. Επιστημονική Υπεύθυνη του Συνεδρίου ήταν η Ομότιμη Καθηγήτρια του Πανεπιστημίου Πελοποννήσου, κυρία Άλκηστις Κοντογιάννη.

Στο βιωματικό αυτό εργαστήρι εκτός από την ομάδα εγκλείστων συμμετείχε ο Επίκουρος Καθηγητής Εγκληματολογίας - Σωφρονιστικής, της Νομικής Σχολής του ΕΚΠΑ, Κωνσταντίνος Πανάγος, η πρ. Εισαγγελέας του Αρείου Πάγου, Ξένη Δημητρίου, η Διευθύντρια του Σωφρονιστικού Καταστήματος Ναυπλίου, κυρία Ιωάννα Αναστασοπούλου καθώς και φοιτητές της Νομικής του ΕΚΠΑ και φοιτητές του προγράμματος Erasmus.

Σε έναν χώρο χωρίς πρόσβαση στο διαδίκτυο και χωρίς προηγούμενη επαφή με την Τεχνητή Νοημοσύνη, ένα ψηφιακό avatar με το όνομα «Μάρκος», έκανε την εμφάνισή του. Ο «Μάρκος» δεν λειτούργησε απλώς ως ένα τεχνολογικό εργαλείο, αλλά ως ένας ενεργός συμμετέχων, ο οποίος ενθάρρυνε τους έγκλειστους να εκφραστούν.

Το εργαστήρι ξεκίνησε με το καλωσόρισμα του «Μάρκου», ο οποίος τοποθέτησε τον εαυτό του σε έναν μελλοντικό χρόνο και αφηγήθηκε μια απλή ιστορία. Από εκεί αναδύθηκε μια φαινομενικά απλή ερώτηση: Πώς μπορεί να είναι μια απλή μέρα στη ζωή ενός ανθρώπου, που έχει καταφέρει να ξανασταθεί στα πόδια του;

Η έμφαση δεν δόθηκε στο «ιδανικό» ή στο «ηρωικό», αλλά στο καθημερινό. Το ζητούμενο ήταν μια μέρα όπου κάποιος εργάζεται, συναντά ανθρώπους, επιστρέφει σε έναν χώρο που τον αφορά. Οι συμμετέχοντες δημιούργησαν εικόνες από αυτή τη μέρα, μέσα από θεατρικές τεχνικές. Πότε μιλώντας άμεσα και πότε έμμεσα για τον εαυτό τους, αλλά πάντα μέσα από μια φανταστική εκδοχή.

Κάποιος από τους συμμετέχοντες είπε: «Μόλις βγω από τη φυλακή, θα τρέξω να καλύψω το χρόνο που έχασα».

Και ο «Μάρκος», το ψηφιακό avatar, παρέμεινε παρών σε όλη τη διαδικασία, σαν ένας ιδιότυπος συνοδοιπόρος, που παρεμβαίνει, απαντά και ενθαρρύνει.

Σε μία από τις δραστηριότητες που ακολούθησαν, οι συμμετέχοντες κλήθηκαν να γράψουν ένα γράμμα από τον μελλοντικό εαυτό και κάποιος έγραψε: «Τα έχεις καταφέρει. Μπορείς κι άλλο. Μην εγκαταλείπεις». Σε ένα άλλο σημείωμα διαβάζουμε: «Σου έλεγα πως η ζωή δεν τελειώνει εδώ. Η ζωή είναι ωραία. Προσπάθησε κι όλα θα έρθουν». Και αλλού, με λιγότερες λέξεις αλλά μεγαλύτερη ένταση: «Δες το αλλιώς, δεν είναι αργά!».

Αυτές οι φράσεις δεν προέκυψαν μέσα από συζήτηση. Αναδύθηκαν μέσα από τη θεατρική διαδικασία, μέσα από ρόλους, εικόνες και δράση. Εκεί όπου ο άνθρωπος δεν καλείται να εξηγήσει τον εαυτό του, αλλά αρχίζει, σχεδόν ανεπαίσθητα, να τον επαναπροσδιορίζει.

Και αυτή η μικρή μετατόπιση, από το «εγώ» στο «ενδεχόμενο εγώ», δημιουργεί έναν χώρο όπου μπορεί να τεθεί ένα διαφορετικό ερώτημα: όχι μόνο ποιος είμαι, αλλά ποιος θα μπορούσα να γίνω. Και ίσως αυτό να είναι το πιο σημαντικό σημείο. Ούτε η τεχνολογία καθαυτή. Ούτε το θέατρο ως τεχνική. Αλλά η δυνατότητα να εμφανιστεί, έστω για λίγο, η σκέψη ότι η ιστορία δεν έχει ολοκληρωθεί. Ότι μπορεί να συνεχιστεί. Και ότι, μέσα σε αυτή τη συνέχεια, ο άνθρωπος μπορεί να αρχίσει να φαντάζεται τον εαυτό του αλλιώς… Αυτός είναι ο μετασχηματισμός.