Η πρώτη οργανωμένη κρουαζιέρα Ευρωπαίων στην Ελλάδα έγινε το 1833. Οι πλούσιοι και ευγενείς Ευρωπαίοι ενθουσιάστηκαν με την ιδέα να ταξιδέψουν σε μια χώρα που δεν την είχαν ξανακούσει, αλλά τη φανταζόντουσαν μονάχα από τις περιγραφές ανήσυχων ταξιδευτών της Εσπερίας.
Όμως ποια προβλήματα αντιμετώπισαν και τι είδαν από αυτή τη χώρα που ούτε καν είχαν ξανακούσει; Πού φάγαν, πού κοιμήθηκαν, πώς ταξίδεψαν;
Όλα αυτά προκλήθηκαν βέβαια από ένα ταξίδι του Άγγλου αξιωματικού και περιηγητή Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ.
Ο πιο ακούραστος από τους περιηγητές και τοπογράφους των χρόνων της επαναστατικής Ελλάδας, υπήρξε η μεγάλη και αθόρυβη προσωπικότητα του αξιωματικού του βρετανικού στρατού Μάρτιν Ουίλλιαμ Ληκ, ο οποίος, δίχως καμιά βοήθεια και με ελλιπείς γνώσεις της ελληνικής περιφέρειας, σχεδόν ολομόναχος, εξακρίβωσε όλους τους ασαφείς τόπους ως και τις παραμικρότερες πολίχνες της αρχαίας Ελλάδας, που μέχρι τότε αναφέρονταν μόνο από τον Στράβωνα και τον Τίτο Λίβιο, με εξαίρεση βέβαια, τα βιβλία κα το πολύμοχθο έργο του Παυσανία.
Η σχέση του Ληκ με την Ελλάδα δημιουργήθηκε το 1799, όταν ως αξιωματικός του πυροβολικού στάλθηκε στην Κωνσταντινούπολη, με τη βρετανική στρατιωτική αποστολή. Διέσχισε τη Μικρά Ασία ίσαμε την Παλαιστίνη κι επέστρεψε στην Κωνσταντινούπολη, δίχως σπουδαίο υλικό από αυτή του την περιήγηση.
Στη συνέχεια του ανατέθηκε η υποχρέωση να εκπονήσει μια μελέτη για τη γενική γεωγραφία της Ελλάδας.
Αυτή η εργασία τον συγκλόνισε κι άρχισε να κρατάει σημειώσεις για να γράψει αυτό που ύστερα από χρόνια εκδόθηκε στο Λονδίνο με τίτλο Travels in Nortern Greece (Ταξίδια στη Βόρεια Ελλάδα) και το Travels in the Morea (Ταξίδια στο Μοριά).
Η περιήγησή του στην Ελλάδα και μάλιστα σε ένα τοπογραφικό καθεστώς μεγάλης αδυναμίας εντοπισμού και διάσχισης, κατέληξε να γίνει έργο ζωής και αγάπης.
Ο Παυσανίας υπήρξε η Βίβλος του. Παρότι δε γνώριζε ελληνικά και δυσκολεύτηκε να μεταφράσει τα αποσπάσματα των έργων του Παυσανία που τον ενδιέφεραν, κατάφερε με τη βοήθεια του σημαντικού μεταφραστικού έργου του Πράις ν’ ακούσει και να απολαύσει τα τραγούδια και τις μουσικές των αρχαίων ελληνικών στίχων…
Οι τοπογραφικές του έρευνες άρχισαν τον Φεβρουάριο του 1805 μέχρι και τον Μάρτη του 1810, κατά διαστήματα, τόσο κατά τη διάρκεια της υπηρεσίας του, όσο και κατά τον ελεύθερο χρόνο του, που τον διέθετε τρέχοντας απάνω κάτω όλη την Ελλάδα.
Την ίδια εποχή έγραφαν περιηγούμενοι την Ελλάδα και οι Ντόντουελ και Γκελ, αλλά το έργο τους δεν συγκρίνεται με το έργο του Ληκ.
Ωστόσο οι τρεις αυτοί περιηγητές προκάλεσαν με τα έργα τους και τις συνεχείς περιπλανήσεις τους στην Ελλάδα, το ενδιαφέρον πολλών Ευρωπαίων, που είχαν για τη χώρα μας σχηματισμένη μικρή έως ανύπαρκτη εντύπωση.
Άρχισε να εκδηλώνεται λοιπόν, κυρίως με τις περιηγήσεις του Ληκ αμέριστο ενδιαφέρον και προσοχή στο ιστορικό και τοπογραφικό υπόβαθρο της χώρας, έτσι και τόσο που να βγούνε στην επιφάνεια τα έργα του Παυσανία και του Στράβωνα.
Όταν ξέσπασε η επανάσταση στην Ελλάδα μειώθηκε το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων για τη χώρα, αλλά με την επανασύσταση του κράτους, ξανάρχισαν οι περιηγητές και οι αρχαιοδίφες να πλακώνουν, με αποτέλεσμα να ξαναφουντώσει το ενδιαφέρον των Ευρωπαίων πολιτών για την Ελλάδα και να προκληθεί ένα είδος μανίας για ομαδική επίσκεψη στους αρχαίους χώρους της.
Ήρθαν πρώτοι από όλους οι ζωγράφοι κι έπειτα οι ιστοριοδίφες και περιηγητές. Ιδιαίτερη μνεία από αυτούς πρέπει να γίνει στον Κρίστοφερ Ουέρτσγουερθ στη δεκαετία μεταξύ 1830 και 1840, ο οποίος αφοσιώθηκε στην παραγωγή λεπτομερειών και εντυπωσιακών περιγραφών της ελληνικής τοπογραφίας.
Αλλά τότε άρχισε κι ένα φανατικό ενδιαφέρον των Γερμανών για περιηγήσεις στην Ελλάδα που αγκάλιασε τον δυτικοευρωπαϊκό κόσμο προκαλώντας του την επιθυμία να επισκεφθεί την Ελλάδα, όσο και αν αυτό φάνταζε δύσκολο έως και ακατόρθωτο.
Στη φάση αυτή κι ενώ η Ελλάδα παραπαίει ακόμη μετά τον πόλεμο, το 1833 προγραμματίζεται στην Ευρώπη, με βάση τα όσα περιγράφει ο Ληκ, η πρώτη οργανωμένη ομαδική περιήγηση στην Ελλάδα.
Η περιήγηση – εκδρομή πήρε για πρώτη φορά την ονομασία κρουαζιέρα η οποία θα πραγματοποιούνταν με το πλοίο «Φραγκίσκος Α’», το καλοκαίρι του 1833. Η διάρκεια της κρουαζιέρας υπολογίστηκε στις τρεις εβδομάδες και οι πρώτες θέσεις στο πλοίο κοστολογήθηκαν στο ποσό των ογδόντα λιρών κατ’ άτομο.
Αφού υπήρξε μεγάλη ζήτηση και συμμετοχή, το πλοίο τελικά απέπλευσε από το λιμάνι της Νάπολης, με προορισμό το Ναύπλιο και πέρασμα από Ζάκυνθο, Πάτρα και Ναυαρίνο.
Ανάμεσα στους επιβάτες εκείνης της κρουαζιέρας, σύμφωνα με την καταγραφή που έκαμε ο Sir William Gell, στην Ιταλία και το Λονδίνο, συγκαταλέγονταν ένας πρίγκιπας από βασιλική οικογένεια, Ισπανοί ευγενείς, Ιταλοί κόμητες, Γάλλοι μαρκήσιοι, Ολλανδοί ιππότες και Άγγλοι τζέντλεμεν. Συμμετείχε επίσης ένας κομπογιαννίτης γιατρός από το Παρίσι, ένας ιδιοκτήτης χαρτοπαικτικής λέσχης από το Μιλάνο, ένας κληρικός από την Ισλανδία, ένας σπουδαστής από το Πανεπιστήμιο της Γοτίγγης, ένας Δανός Βαρώνος, ένας αοιδός από τη Σιέννα, δυο Ρώσοι ευγενείς, και μια Ρωσίδα κόμισσα που δε διάβαζε τίποτ’ άλλο από Όμηρο.
Τέτοιοι ήταν οι τύποι πάνω κάτω εκείνη την εποχή λέει το χρονικό της πρώτης ευρωπαϊκής κρουαζιέρας στα ελληνικά εδάφη, που ενδιαφέρονταν για ταξίδια στην Ελλάδα.
Αυτά περίπου περιέγραφε ο Ουίλιαμ Γκελ προσφέροντας μιαν ευχάριστη νότα στο ταξίδι που είχε στόχο τις ελληνικές αρχαιότητες, οι οποίες είχαν γίνει λίγο πολύ κοινό χτήμα, εξαιτίας των αναφορών και περιηγήσεων του Μάρτιν Ληκ που είχε ξεπεράσει τις δυσκολίες των διαδρομών και των εξερευνήσεων.
Στην Πάτρα δόθηκε η ευχέρεια σε πολλούς επιβάτες να διοργανώσουν και πραγματοποιήσουν τη διαδρομή προς Ναύπλιο διά ξηράς, διασχίζοντας το βόρειο τόξο της Πελοποννήσου, όπως το έκαμε και το περιέγραψε τριάντα χρόνια αργότερα ο Μαρκ Τουαίην στο έργο του The Innocents Abroad.
Το πλοίο αφού έκαμε τον γύρο της Πελοποννήσου έφτασε στο Ναύπλιο, κι αφού έμεινε λίγες μέρες, αναχώρησε για Κωνσταντινούπολη παραπλέοντας το Αιγαίο.
Κατά τη διάρκεια της παραμονής του πλοίου στο Ναύπλιο υπήρξαν με τους απείθαρχους ντόπιους πολλές αντεγκλήσεις και διαπληκτισμοί.
Καθόσον αφορά εκείνους οι οποίοι διέσχισαν πεζή τη βόρεια Πελοπόννησο περνώντας από τη Βοστίτσα (Αίγιο), τη Σικυώνα, την Κόρινθο και την Ελευσίνα, απογοητεύτηκαν τόσο που ενώ περίμεναν στις πόλεις αυτές αρχαίες αγορές, θέατρα και ωδεία, δε βρήκαν τίποτα – και πώς να βρουν – αφού ήταν μαθημένοι από συναυλίες με όπερες, κλειδοκύμβαλα και μπιλιάρδα.
Αλλά το ταξίδι αυτό ήταν ασφαλώς ανέλπιστο σ’ εκείνους που δεν ήξεραν πώς αυτή η χώρα μόλις είχε βγει από μια απίστευτη ταλαιπωρία τετρακοσίων χρόνων…
Ήταν επίσης και πολύ δύσκολο να βρούνε στέγη, αφού κανένα σπίτι δεν διέθετε στεγασμένη κάμαρα. Για φανταστείτε μια οδοιπορία κι ένα ταξίδι μαρτυρικό ανάμεσα από ερείπια οντάδων και καλυβιών και όχι ερείπια αρχαίων πόλεων, από τις οποίες κάποτε πέρασε ένας ανώτερος πολιτισμός…
Αλλά δεν ήταν μόνο ανιστόρητο το προγραμματισμένο εκείνο ταξίδι. Ήταν και παραπλανητικό, αφού ούτε στην Πάτρα, ούτε στο Αίγιο, την Αιγείρα, τη Σικυώνα ή την Κόρινθο είχαν ακόμη αποκαλυφθεί, όπως σήμερα, τα μνημεία και οι αρχαιολογικοί χώροι, όπως τους είχαν ενημερώσει ο Ληκ, ο Ντόντουελ, ο Κλαρκ και ο Γκελ.
Όλα αυτά βέβαια τα ξεκαθάρισε λίγα χρόνια αργότερα ο Ουίλιαμ Μάρτιν Ληκ με τα δυο προαναφερόμενα βιβλία του για την Ελλάδα του 1800, ένα μοναδικό μνημόνιο αρχαιογνωσίας του τόπου και των μεγάλων ναών και θεάτρων της χώρας.
.webp "ΑΡΓΟΛΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ")