Παιδαγωγός - ΙστορικόςM.Ed. Ειδικής Αγωγής και Εκπαίδευσης
Πολλά χρόνια πριν, σπουδάζοντας στο Ρέθυμνο (Πανεπιστήμιο Κρήτης – Φιλοσοφική Σχολή), με είχε σημαδέψει η πρώτη επίσκεψη στην ξακουστή βιβλιοθήκη του. Έμπαινες σ’ ένα αχανές κτήριο που φιλοξενούσε πλήθος βιβλίων, υπολογιστές και μια εκπληκτική πανοραμική θέα στο Κρητικό Πέλαγος και το Ενετικό Κάστρο.
Μπαίνοντας εκεί, ο μέσος φοιτητής ένιωθε σχεδόν αυτόματα την ευθύνη του ενήλικα: έπρεπε να ερευνήσει, να συγκρίνει και να κοπιάσει για να συλλέξει το υλικό της εργασίας του. Έπρεπε να διαβάσει και να συνθέσει, χωρίς καμία εγγύηση ότι η προσπάθειά του θα στεφόταν απαραίτητα με επιτυχία.
Έκτοτε μεσολάβησαν αρκετά χρόνια: οικονομικές κρίσεις, μια πανδημία, στερήσεις. Όμως η τεχνολογία, αεικίνητη, εξελισσόταν χωρίς σταματημό. Πρόσφατα «έσκασε» στη ζωή μας και η AI —η Τεχνητή Νοημοσύνη. Το παράδοξο ήταν πως οι μαθητές και οι φοιτητές δεν φάνηκαν καθόλου απροετοίμαστοι, ούτε φειδωλοί στη χρήση της. Ξαφνικά, σαν να τη γνώριζαν από πάντα, οι εκθέσεις παραδίδονται έτοιμες και αλάνθαστες, η μελέτη ολοκληρώνεται σε ελάχιστο χρόνο και το άγχος της δημιουργίας υποχωρεί, καθώς τα πάντα διεκπεραιώνονται με μια γρήγορη αναζήτηση.
Από την άλλη πλευρά, ο εκπαιδευτικός κόσμος παραμένει διχασμένος. Οι νεότεροι, συχνά αισιόδοξοι, καλωσορίζουν κάθε νέα ψηφιακή πρόσβαση που διευκολύνει την καθημερινότητα. Οι παλαιότεροι, καταπονημένοι από τις προκλήσεις των τελευταίων ετών, εμφανίζονται από καχύποπτοι έως απορριπτικοί. Υπάρχει μάλιστα και ο διάχυτος φόβος πως σε λίγα χρόνια ο ρόλος του εκπαιδευτικού θα καταστεί περιττός. Την ίδια στιγμή, τα σεμινάρια για την AI «έχουν πάρει φωτιά», με τους πιο υποψιασμένους να διακρίνουν πίσω από αυτά άλλη μια ευκαιρία κερδοφορίας.
Σε μια πρόσφατη συζήτηση με τους μαθητές μου για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τους προέτρεψα να γράψουν ένα κείμενο μέσα στην τάξη, χωρίς καμία εξωτερική βοήθεια. Τους τόνισα την αξία της κριτικής σκέψης και προσπαθήσαμε να αναλύσουμε διαχρονικά τα δεινά του πολέμου. Εκεί αναδύθηκε ο φόβος της λάθος απάντησης, του ορθογραφικού σφάλματος. Χρειάστηκε να τους υπενθυμίσω την αξία του λάθους: από αυτό μαθαίνεις, αυτό είναι το σκαλοπάτι που οδηγεί στην πραγματική γνώση. Μη φοβάστε το λάθος!
Η AI, όπως κάθε τεχνολογικό ορόσημο, ήρθε για να επιτελέσει τον δικό της ρόλο. Εμείς, όμως, οφείλουμε να συνεχίσουμε τον δικό μας. Δεν απορρίπτουμε την εξέλιξη, αλλά ούτε κάνουμε κατάχρηση. Επιμένουμε στον ανθρώπινο εγκέφαλο και στις αστείρευτες δυνατότητές του.
Το 1913, ο Τόμας Έντισον είχε προβλέψει πως «σύντομα τα βιβλία στα σχολεία θα είναι απαρχαιωμένα». Έναν αιώνα μετά, τα βιβλία είναι ακόμα εδώ. Παράλληλα, το παράδειγμα της Σουηδίας, που επιστρέφει στο χειρόγραφο κείμενο περιορίζοντας τη χρήση οθονών, έχει πολλά να μας διδάξει.
Η ιστορία θα δείξει την τελική πορεία. Εμείς, ωστόσο, επιμένουμε στο μολύβι, στην κριτική σκέψη και στην ανάγνωση. Στόχος μας παραμένει να συμβαδίσουμε γόνιμα με το συνεχώς μεταβαλλόμενο ψηφιακό περιβάλλον, χωρίς να απεμπολήσουμε την ουσία της ανθρώπινης προσπάθειας.
Έκτοτε μεσολάβησαν αρκετά χρόνια: οικονομικές κρίσεις, μια πανδημία, στερήσεις. Όμως η τεχνολογία, αεικίνητη, εξελισσόταν χωρίς σταματημό. Πρόσφατα «έσκασε» στη ζωή μας και η AI —η Τεχνητή Νοημοσύνη. Το παράδοξο ήταν πως οι μαθητές και οι φοιτητές δεν φάνηκαν καθόλου απροετοίμαστοι, ούτε φειδωλοί στη χρήση της. Ξαφνικά, σαν να τη γνώριζαν από πάντα, οι εκθέσεις παραδίδονται έτοιμες και αλάνθαστες, η μελέτη ολοκληρώνεται σε ελάχιστο χρόνο και το άγχος της δημιουργίας υποχωρεί, καθώς τα πάντα διεκπεραιώνονται με μια γρήγορη αναζήτηση.
Από την άλλη πλευρά, ο εκπαιδευτικός κόσμος παραμένει διχασμένος. Οι νεότεροι, συχνά αισιόδοξοι, καλωσορίζουν κάθε νέα ψηφιακή πρόσβαση που διευκολύνει την καθημερινότητα. Οι παλαιότεροι, καταπονημένοι από τις προκλήσεις των τελευταίων ετών, εμφανίζονται από καχύποπτοι έως απορριπτικοί. Υπάρχει μάλιστα και ο διάχυτος φόβος πως σε λίγα χρόνια ο ρόλος του εκπαιδευτικού θα καταστεί περιττός. Την ίδια στιγμή, τα σεμινάρια για την AI «έχουν πάρει φωτιά», με τους πιο υποψιασμένους να διακρίνουν πίσω από αυτά άλλη μια ευκαιρία κερδοφορίας.
Σε μια πρόσφατη συζήτηση με τους μαθητές μου για τον πόλεμο στη Μέση Ανατολή, τους προέτρεψα να γράψουν ένα κείμενο μέσα στην τάξη, χωρίς καμία εξωτερική βοήθεια. Τους τόνισα την αξία της κριτικής σκέψης και προσπαθήσαμε να αναλύσουμε διαχρονικά τα δεινά του πολέμου. Εκεί αναδύθηκε ο φόβος της λάθος απάντησης, του ορθογραφικού σφάλματος. Χρειάστηκε να τους υπενθυμίσω την αξία του λάθους: από αυτό μαθαίνεις, αυτό είναι το σκαλοπάτι που οδηγεί στην πραγματική γνώση. Μη φοβάστε το λάθος!
Η AI, όπως κάθε τεχνολογικό ορόσημο, ήρθε για να επιτελέσει τον δικό της ρόλο. Εμείς, όμως, οφείλουμε να συνεχίσουμε τον δικό μας. Δεν απορρίπτουμε την εξέλιξη, αλλά ούτε κάνουμε κατάχρηση. Επιμένουμε στον ανθρώπινο εγκέφαλο και στις αστείρευτες δυνατότητές του.
Το 1913, ο Τόμας Έντισον είχε προβλέψει πως «σύντομα τα βιβλία στα σχολεία θα είναι απαρχαιωμένα». Έναν αιώνα μετά, τα βιβλία είναι ακόμα εδώ. Παράλληλα, το παράδειγμα της Σουηδίας, που επιστρέφει στο χειρόγραφο κείμενο περιορίζοντας τη χρήση οθονών, έχει πολλά να μας διδάξει.
Η ιστορία θα δείξει την τελική πορεία. Εμείς, ωστόσο, επιμένουμε στο μολύβι, στην κριτική σκέψη και στην ανάγνωση. Στόχος μας παραμένει να συμβαδίσουμε γόνιμα με το συνεχώς μεταβαλλόμενο ψηφιακό περιβάλλον, χωρίς να απεμπολήσουμε την ουσία της ανθρώπινης προσπάθειας.
.webp "ΑΡΓΟΛΙΚΕΣ ΕΙΔΗΣΕΙΣ")