Αργειακή Γλυπτική Σχολή: Η σπουδαιότερη πολιτισμική παρακαταθήκη του αρχαίου Άργους στην παγκόσμια ιστορία

O «Κανόνας» του Πολύκλειτου του Αργείου

Μια ανακατασκευή του περίφημου «Κανόνα» του Πολύκλειτου, του χαμένου χάλκινου αριστουργήματος του 5ου αιώνα π.Χ. που διαμόρφωσε τα πρότυπα της δυτικής γλυπτικής, πραγματώθηκε από αρχαιολόγους στην Ιταλία.

 
Η ανακατασκευή βασίζεται σε μαρμάρινο αντίγραφο του «Κανόνα», το οποίο βρέθηκε το 1793 και είναι το καλύτερο από τα περίπου 50 που σώζονται. Αξιοποιήθηκαν επίσης δεδομένα από χάλκινη προτομή που είχε βρεθεί στην Έπαυλη των Παπύρων στο Ερκολάνο, αλλά και εκμαγεία ενός από τα καλύτερα μαρμάρινα αντίγραφά του που βρίσκεται στη Νάπολη. Για την κατασκευή του αντιγράφου χρησιμοποιήθηκε η ίδια τεχνική που χρησιμοποιούσε ο Πολύκλειτος (του χαμένου κεριού).

Η σύγχρονη τεχνολογία επέτρεψε στους επιστήμονες να αφαιρέσουν τον κορμό δέντρου και τα στηρίγματα που έχουν τα ρωμαϊκά μαρμάρινα αντίγραφα, για στατικούς λόγους, οπότε το άγαλμα στέκει ελεύθερο. Επίσης, το άγαλμα δεν είναι μονόχρωμο, αλλά έχει διαφορετικούς τόνους στα μαλλιά, καφέ χρωστική για τα μάτια και ξεχωριστή απόχρωση για το δέρμα.

Υπάρχει, όμως, και ένα δεύτερο στοίχημα πίσω από το εγχείρημα: η ταυτότητα του ίδιου του αγάλματος. Επί έναν αιώνα, οι μελετητές αντιμετώπιζαν τον «Δορυφόρο» και τον «Κανόνα» ως δύο ονόματα για το ίδιο έργο. Ο γενικός διευθυντής του αρχαιολογικού πάρκου της Πομπηίας Γκάμπριελ Τσουχτρίγκελ διαφωνεί. Επικαλείται τον Πλίνιο τον Πρεσβύτερο, ο οποίος αναφέρεται ξεχωριστά στον Δορυφόρο -τον οποίο περιγράφει ως αγόρι– και στον Κανόνα, κάτι που, κατά την άποψή του, σημαίνει πως πρόκειται για δύο διαφορετικά αγάλματα.

Αν ισχύει αυτή η ανάγνωση, τότε το άγαλμα της Πομπηίας δεν είναι ο Δορυφόρος, αλλά ο Κανόνας. Ο πραγματικός Δορυφόρος, υποστηρίζει ο Τσουχτρίγκελ, μπορεί να ήταν ένας άλλος πολυκλείτειος τύπος: ο λεγόμενος Αθλητής Westmacott, γνωστός από περίπου 50 αντίγραφα, με το πληρέστερο να ανήκει στις συλλογές του Βρετανικού Μουσείου. Και δεδομένης αυτής της ερμηνείας το χάλκινο γλυπτό της Πομπηίας δεν κρατά ένα δόρυ, αλλά ένα ακόντιο από ξύλο, δέρμα και μέταλλο, που η ερευνητική ομάδα εκτιμά ότι έφερε ο Κανόνας.

Ο Πολύκλειτος ο Πρεσβύτερος (5ος αιώνας π.Χ.) θεωρείται ο κορυφαίος των γλυπτών της Αργειακής Γλυπτικής Σχολής, της σημαντικότερης στην κλασική αρχαιότητα. Ήταν μαθητής του περίφημου Αργείου γλύπτη Αγελάδα και συμμαθητής του Φειδία, ο οποίος είχε μαθητεύσει στο Άργος. Ο Πολύκλειτος ήταν, επίσης, πυθαγόρειος φιλόσοφος και μαθηματικός, με σημαντικό θεωρητικό έργο.

Η σπουδαιότερη πολιτισμική παρακαταθήκη του αρχαίου Άργους στην παγκόσμια ιστορία είναι η Αργειακή Γλυπτική Σχολή, η οποία έθεσε, σε μεγάλο βαθμό, τα θεωρητικά και εφαρμοσμένα πρότυπα της κλασικής ελληνικής γλυπτικής. Σήμερα, διασώζονται ορισμένα αντίγραφα έργων Αργείων γλυπτών ή καλλιτεχνών που μαθήτευσαν στο Άργος.

 
Όπως δεν έχω σταματήσει να λέω εδώ και χρόνια, είναι καθήκον της κοινωνίας του Άργους να δημιουργήσει μια γλυπτοθήκη με σύγχρονα αντίγραφα των έργων αυτών, μαρμάρινα και χάλκινα. Μια γλυπτοθήκη μοναδική παγκοσμίως, η οποία θα καταστήσει το Άργος πόλο έλξης για όλους όσοι ενδιαφέρονται για την κλασική ελληνική γλυπτική, οι οποίοι είναι πάρα πολλοί. Το κόστος, κατά μέσο όρο, κυμαίνεται περίπου στις 50.000 – 100.000 ευρώ (για ένα υψηλότατης ποιότητας, μουσειακών προδιαγραφών, αντίγραφο). Μάλιστα, τα γλυπτά μπορεί να εκτεθούν και σε ημιστεγασμένο χώρο, χωρίς μεγάλο κόστος, όπως σε πολλές χώρες του πλανήτη.

 
Είναι αν μη τι άλλο περίεργο το ότι προκρίθηκε η δημιουργία βυζαντινού μουσείου και επιγραφικού μουσείου στο Άργος. Χωρίς διάθεση υποτίμησης των εκθεμάτων, η πολιτισμική βαρύτητά τους είναι ασύμμετρα μικρότερη της Αργειακής Γλυπτικής Σχολής. 

Η δημιουργία μιας Γλυπτοθήκης αφιερωμένης στην Αργειακή Σχολή Γλυπτικής μπορεί να αποτελέσει αλλαγή παραδείγματος για το σύγχρονο Άργος. Αν μη τι άλλο, είναι κάποιου είδους ντροπή να βρίσκεις τον Κανόνα του Πολυκλείτου στην Πομπηΐα και όχι στο Άργος.

 

Γιώργος Στείρης

Καθηγητής Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ