.webp "ΚΑΦΕΚΟΠΤΕΙΟ ΝΕΚΤΡΑ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ")
Η πρόθεση της ελληνικής κυβέρνησης να απαγορεύσει την πρόσβαση στα μέσα κοινωνικής δικτύωσης σε παιδιά κάτω των 15 ετών, με εφαρμογή από την 1η Ιανουαρίου 2027, επαναφέρει στο προσκήνιο ένα κρίσιμο ερώτημα: Μπορούμε να προστατεύσουμε αποτελεσματικά τους ανηλίκους από τους κινδύνους του διαδικτύου αποκλείοντάς τους από αυτό ή πρέπει να τους εκπαιδεύσουμε ώστε να το χρησιμοποιούν υπεύθυνα;
Η προστασία της ψυχικής και σωματικής υγείας των παιδιών είναι αυτονόητη προτεραιότητα. Ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η έκθεση σε ακατάλληλο περιεχόμενο, η παραβίαση της ιδιωτικότητας και η προβληματική χρήση των κοινωνικών δικτύων αποτελούν υπαρκτούς κινδύνους. Ωστόσο, η αναγκαιότητα παρέμβασης δεν σημαίνει ότι η απαγόρευση αποτελεί από μόνη της την αποτελεσματικότερη λύση.
Τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης έχουν πλέον ενσωματωθεί στην καθημερινότητα των νέων. Ένας ηλικιακός περιορισμός μπορεί να μειώσει την έκθεση σε συγκεκριμένους κινδύνους, δεν εγγυάται όμως ότι τα παιδιά θα προστατεύονται και όταν αποκτήσουν πρόσβαση. Επιπλέον, υπάρχει πάντοτε η πιθανότητα παράκαμψης των περιορισμών ή χρήσης λογαριασμών άλλων προσώπων.
Τι δείχνει η διεθνής εμπειρία;
Η Αυστραλία εφάρμοσε από τις 10 Δεκεμβρίου 2025 περιορισμούς στους λογαριασμούς κοινωνικής δικτύωσης για παιδιά κάτω των 16 ετών. Σύμφωνα με την πρώτη αξιολόγηση της αρμόδιας αρχής eSafety, το ποσοστό των παιδιών κάτω των 16 ετών που διέθεταν λογαριασμό παρουσίασε οριακή μείωση μέσα στους πρώτους τρεις μήνες. Αντίστοιχοι περιορισμοί, όχι όμως με τη μορφή της καθολικής απαγόρευσης, έχουν θεσμοθετηθεί και σε άλλες χώρες, χωρίς να προκύπτουν άμεσα μετρήσιμα στοιχεία.
Το εύρημα δείχνει ότι οι απαγορεύσεις μπορούν να επηρεάσουν την πρόσβαση. Δεν αποδεικνύει, ωστόσο, ότι μειώθηκαν αντίστοιχα ο διαδικτυακός εκφοβισμός, η παραβατικότητα ή οι επιπτώσεις στην ψυχική υγεία. Η ίδια η αυστραλιανή αρχή επισημαίνει ότι απαιτείται περαιτέρω αξιολόγηση.
Επομένως, η διεθνής εμπειρία δεν δικαιολογεί ούτε την απόρριψη κάθε περιορισμού ούτε την παρουσίασή του ως οριστικής λύσης. Αναδεικνύει κυρίως την ανάγκη συνδυασμού μέτρων προστασίας, ελέγχου και εκπαίδευσης.
Όταν οι ανήλικοι είναι και δράστες διαδικτυακών αδικημάτων
Η εμπειρία της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων Ναυπλίου προσφέρει μια ιδιαίτερα σημαντική διάσταση στη συζήτηση. Τα τελευταία χρόνια, η Υπηρεσία μας έχει ασχοληθεί με υποθέσεις διαδικτυακής εγκληματικότητας στις οποίες εμπλέκονται ανήλικοι ως δράστες.
Το γεγονός αυτό αναδεικνύει ότι τα παιδιά δεν είναι μόνο πιθανά θύματα των κινδύνων του διαδικτύου. Μπορούν και τα ίδια να υιοθετήσουν επιβλαβείς ή παράνομες συμπεριφορές, όπως διαδικτυακή παρενόχληση, απειλές, εκβιασμούς και παραβίαση της ιδιωτικότητας άλλων προσώπων.
Σε αρκετές περιπτώσεις, η άγνοια, η παρορμητικότητα, η πίεση της παρέας ή η εσφαλμένη αντίληψη ότι οι πράξεις στο διαδίκτυο δεν έχουν πραγματικές συνέπειες μπορεί να διαδραματίζουν σημαντικό ρόλο. Αυτό δεν αναιρεί την ευθύνη των ανηλίκων, αλλά καθιστά αναγκαία την έγκαιρη παρέμβαση και την πρόληψη.
Από την πλευρά της Υπηρεσίας Επιμελητών Ανηλίκων Ναυπλίου έχουν μέχρι σήμερα γίνει δράσεις ενημέρωσης και εκπαίδευσης των ανηλίκων και των γονέων τους σχετικά με τους κινδύνους του διαδικτύου, δίνοντας έμφαση στην ποινική διάσταση της διαδικτυακής συμπεριφοράς. Ενδεικτικά αναφέρουμε την ημερίδα που διοργάνωσε η Υπηρεσία μας στο Βουλευτικό Ναυπλίου με θέμα «Παραβατικότητα Ανηλίκων στο Διαδίκτυο. Συνεργασία και δικτύωση για μια ολιστική αντιμετώπιση», εκδήλωση-ενημέρωση για τη νεανική παραβατικότητα και τον κυβερνοεκφοβισμό για τους μαθητές της Α’ τάξης του 2ου Λυκείου Ναυπλίου και τη συμμετοχή και εισήγηση της ΥΕΑ Ναυπλίου σε συνεργασία με τη Δικαστή Ανηλίκων Ναυπλίου στην ενημερωτική δράση του 1ου Γυμνασίου Ναυπλίου με θέμα «Ας μιλήσουμε ανοιχτά για τον διαδικτυακό εκφοβισμό». Πέραν όμως αυτών, κάθε σχετική υπόθεση που ανατίθεται από τις αρμόδιες δικαστικές και εισαγγελικές αρχές αντιμετωπίζεται, πέραν των υπολοίπων, ως μία ευκαιρία βαθύτερης και ουσιαστικής παρέμβασης στη συμπεριφορά του ανηλίκου στο ψηφιακό περιβάλλον.
Μια απαγόρευση δεν μπορεί από μόνη της να διδάξει τον σεβασμό της ιδιωτικότητας, τη σημασία της συναίνεσης ή τις συνέπειες μιας παράνομης πράξης. Δεν μπορεί να υποκαταστήσει την καλλιέργεια ενσυναίσθησης, αυτοελέγχου και υπεύθυνης ψηφιακής συμπεριφοράς.
Από την απαγόρευση στην ουσιαστική πρόληψη
Η αποτελεσματική προστασία απαιτεί ένα οργανωμένο πρόγραμμα ψηφιακής παιδείας, προσαρμοσμένο στην ηλικία των παιδιών και ενταγμένο στη σχολική εκπαίδευση. Οι ανήλικοι πρέπει να μαθαίνουν να αναγνωρίζουν διαδικτυακές απειλές, να προστατεύουν τα προσωπικά τους δεδομένα, να σέβονται τα δικαιώματα των άλλων και να αναζητούν βοήθεια όταν αντιμετωπίζουν επικίνδυνες καταστάσεις.
Παράλληλα, οι γονείς χρειάζονται ενημέρωση και υποστήριξη, ενώ οι ψηφιακές πλατφόρμες οφείλουν να αναλαμβάνουν ουσιαστική ευθύνη για την ασφάλεια των νεαρών χρηστών, την επαλήθευση ηλικίας και τον περιορισμό επιβλαβών πρακτικών.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα ηλικιακά όρια είναι περιττά. Τα παιδιά χρειάζονται προστασία και σαφείς κανόνες. Τα μέτρα, όμως, πρέπει να αξιολογούνται με βάση όχι μόνο τον αριθμό των λογαριασμών που καταργούνται, αλλά και το κατά πόσο μειώνονται η διαδικτυακή θυματοποίηση και η παραβατικότητα και ενισχύεται η ασφάλεια των παιδιών.
Ως Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων, γνωρίζουμε ότι η πρόληψη και η αντιμετώπιση της παραβατικότητας δεν εξαντλούνται στην απαγόρευση μιας πράξης ή στην επιβολή μιας κύρωσης. Απαιτούν κατανόηση των αιτιών και ενίσχυση της υπεύθυνης συμπεριφοράς.
Ο πραγματικός στόχος δεν πρέπει να είναι απλώς να κρατήσουμε τα παιδιά μακριά από τα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, αλλά να τα εξοπλίσουμε με τη γνώση και την κρίση που χρειάζονται για να προστατεύουν τον εαυτό τους και να σέβονται τους άλλους. Η απαγόρευση μπορεί να αποτελεί μέρος της λύσης. Η ψηφιακή παιδεία, όμως, είναι απαραίτητη προϋπόθεση για τη μακροπρόθεσμη προστασία τους.
Έργα μαθητών ΣΤ΄ Δημοτικού του 1ου Δημοτικού Σχολείου Ναυπλίου, στα πλαίσια παρέμβασης για την πρόληψης της παραβατικότητας, που υλοποιήθηκε από την Υπηρεσία Επιμελητών Ανηλίκων Ναυπλίου.
Τα έργα παρουσιάστηκε στην εικαστική έκθεση: «Αναμόρφωση- Μεταμόρφωση» στο Βουλευτικό 7-11 Μαίου 2026
