Ένα «ξεχασμένο» κείμενο του Πάνου Λιαλιάτση για το Νίκο Καρούζο

Πίνακας ζωγραφικής

Χάρις Τσεκούρα 2026 : «Μεγάλη παραίσθηση της μουσικότητας των πραγμάτων…»

(Ν. Καρούζος, Ποιήματα, Β΄τόμος, σ. 350).

(Επιμέλεια: Γιώργος Κόνδης)

Στην πολύτιμη ανθολογία του για την «Αργολική Λογοτεχνία: 1830-1993» (1994, έκδ. Δημόσια Κεντρική Βιβλιοθήκη Ναυπλίου «Ο Παλαμήδης»), ο αείμνηστος Πάνος Λιαλιάτσης αφιερώνει ένα εξαιρετικό μέρος για την ποίηση του Νίκου Καρούζου.

Το θυμήθηκα με την ευκαιρία των εκδηλώσεων για τα 100 χρόνια από τη γέννησή του - διανθίζοντας με έργα της εικαστικού Χάρις Τσεκούρα από την παράλληλη έκθεσή της στο Βουλευτικό Ναυπλίου - καθώς και ο ίδιος ο Πάνος Λιαλιάτσης άφησε το δικό του αποτύπωμα στο ποιητικό στερέωμα της χώρας και φυσικά του Ναυπλίου. Με τίτλο «Η καθολικότητα του Νίκου Καρούζου», γράφει ο Πάνος Λιαλιάτσης (σ. 87- 91):

«Η βαθιά φωνή του ποιητή Νίκου Καρούζου (1926-1990) μας βγάζει από την εκφραστική της αργολικής σχολής, από τη βιωματική της μεταπολεμικής Ελληνικής ποίησης, και μας ανάγει στην καθολική όραση της ανθρώπινης μοίρας. Βέβαια, ο Καρούζος δεν αρνείται τις ρίζες του και οι ναυπλιακές μνήμες είναι ζωντανές. Ωστόσο, το «στήθος» του σήκωσε όλη την ανθρώπινη μέριμνα και εισχώρησε στην οντολογική θεώρηση του κόσμου και της ζωής.

Πολυβραβευμένος ποιητής με ένα μεγάλο κύκλο θαυμαστών που μετά το θάνατό του συγκρότησαν την Εταιρεία Φίλων του Έργου του Ν. Καρούζου, έζησε ως προλετάριος και ερημίτης στο Ναύπλιο και την Αθήνα, δουλεύοντας το στίχο και συζητώντας θέματα πνευματικά και καλλιτεχνικά.

Ο Καρούζος είναι ο μόνος Έλληνας ποιητής που συνταίριασε τόσο δημιουργικά την Ορθοδοξία με τον Κομμουνισμό, δυο καταβολές που πήρε από τους γονείς του στο Ναύπλιο. Τις ρίζες αυτές τις ζούσε καθημερινά ως αίρεση βίου, χωρίς να μετακινηθεί αποκλειστικά στην πρώτη ή στη δεύτερη, παρά την επιμονή τόσο των χριστιανών όσο και των κομμουνιστών φίλων του. Γιατί, και οι δυο πλευρές τον διεκδικούσαν.

Χάρις Τσεκούρα, 2026: Χρώμα ερημώσεως – ακράδαντο κίτρινο – στον χρωστήρα του έαρος –

Απεγνωσμένου πάντα – συμμερίζεται του λευκού – την ταπείνωση

(Ν. Καρούζος, Ποιήματα, Β΄τόμος, σ. 536)

Στην πρώιμη περίοδο του ’50, όταν εκδίδει μόνος του σε 100 αντίτυπα, τις πέντε μικρές συλλογές του [«Η επιστροφή του Χριστού» (1953), «Νέες δοκιμές» (1954), «Σημείο» (1955), «Είκοσι ποιήματα (1956), «Διάλογοι» (1956)], άγνωστες και σ’αυτούς τους όψιμους θαυμαστές του, έχει όλα τα χαρακτηριστικά ενός χριστιανού ποιητή, που αρνήθηκε το σταλινισμό και τη βαρβαρότητα των ημερών του. Ωστόσο, είχε μπει έφηβος στην Αντίσταση και φυλακίστηκε στην Ακροναυπλία απ’ τους γερμανούς. Κι όταν γράφει τη Νεολιθική νυχτωδία στην Κροστάνδη, το 1987, ένα θέμα από την ύστερη ρωσική επανάσταση, δεν έχει λησμονήσει τον ευαγγελικό αγώνα για τη βελτίωση της ανθρώπινης τύχης. Η Ορθοδοξία του, έξω από τη σχηματοποίηση των χριστιανικών οργανώσεων, κρατάει τη λαϊκή βιωματική, όπως την γνώρισε από τον παππού του, πρωτοσύγκελο Αναστάσιο Πιτσάκη (†1940): μια γνήσια έκφραση του Ευαγγελίου, στη νεοελληνική εκδοχή. Σε τούτη την παρακαταθήκη εμβάθυνε ποιητικά και έφτασε υπαρξιακά ως τις μυστικές γραφές του θεολόγου ευαγγελιστή Ιωάννη, που τόσο αγαπούσε. Αλλά και ο κομμουνισμός του κρατάει την αρχική μαρξιστική ορμή, που ήταν όραση για έναν καλύτερο κόσμο με συνοδηγό τη μυστική πνοή των μαρτύρων της Εκκλησίας. Έτσι ο Καρούζος έμεινε αμετακίνητος στο εφηβικό του όραμα, που πλουτίστηκε από τις αποχρώσεις της προσωπικής του περιπέτειας και την εμπειρία της ανθρωπότητας από τη μετάπτωση του μαρξιστικού αγώνα.

Χάρις Τσεκούρα, 2026: Ο Νίκος Καρούζος είναι ένα δέντρο.

Ένα μοναχικό δέντρο (Απρίλιος 2026).

Καθημερινά πυκνώνουν τα δημοσιεύματα για την ποίηση του Νίκου Καρούζου, που ελπίζεται ότι θα ξεπεράσει τα ελληνικά σύνορα και θα γίνει, κάποτε, παγκόσμιο κτήμα.

(….)

Ο Νίκος Καρούζος ενδιαφέρεται ιδιαίτερα για την καλλιτεχνική φόρμα, παρουσιαζόμενος, αρχικά, ως υπαρξιακός ποιητής με ανθηρή έκφραση και καταλήγοντας σε μονολεκτισμούς, fragmenta και χρησμούς, όπως ο Σ. Μπέκετ (1906-1989). Η πορεία αυτή εξεικονίζεται στους εξής στίχους από τις Δυνατότητες και χρήση της Ομιλίας (1979):

Λαφυραγωγία

Ο,τιδήποτε αναιρεί τη θέληση θέλοντας

ανήκει στην τυραννία.

Οικειώθηκα την απελπισία μου επί αιώνες

εγώ ο τολμητίας του ανυπόστατου

την οικουμένη του ήλιου την περιγέλασα

(και δικαίως)

καθώς επιτέλους εισχώρησα στον έρωτα του τίγρη

στα ορύγματα της ηρωίδας Αφασίας

αποσπόρι του απείρου με ιώβιες διαστάσεις

θηρεύω τιποτένιος

ανιχνεύω διάτορος.