"Αντάρτης ,κλέφτης , παλικάρι πάντα ίδιος είναι ο λαός"

Στις 27 Σεπτεμβρίου 1941, μέσα στο βαθύ σκοτάδι της τριπλής φασιστικής κατοχής, με πρωτοβουλία του Κομμουνιστικού Κόμματος Ελλάδας και τη σύμπραξη σοσιαλιστικών και δημοκρατικών δυνάμεων, υπογράφηκε η ιδρυτική πράξη του Εθνικού Απελευθερωτικού Μετώπου (ΕΑΜ). 

Ήταν η στιγμή που άλλαξε τον ρου της ελληνικής ιστορίας, δίνοντας φωνή, ελπίδα και όπλα σε έναν λαό που αρνήθηκε να γονατίσει. 

Το ΕΑΜ δεν υπήρξε απλώς μια αντιστασιακή οργάνωση· εξελίχθηκε στο πιο μαζικό, παλλαϊκό κίνημα που γνώρισε ποτέ η χώρα. Με βασικούς στόχους την απελευθέρωση του έθνους από τον ξένο ζυγό και την κατοχύρωση της πλήρους ανεξαρτησίας, το Μέτωπο κατάφερε να συσπειρώσει τη συντριπτική πλειοψηφία των Ελλήνων. Εργάτες, αγρότες, διανοούμενοι, γυναίκες και νεολαία ενώθηκαν κάτω από την ίδια σημαία του αγώνα. 

Η δράση του ΕΑΜ και των οργανώσεών του —της Εθνικής Αλληλεγγύης που έσωσε τον πληθυσμό από την πείνα, της θρυλικής ΕΠΟΝ που ξεσήκωσε τη νεολαία, και του ένδοξου λαϊκού στρατού του ΕΛΑΣ— υπήρξε τιτανική. Στα βουνά της «Ελεύθερης Ελλάδας», το ΕΑΜ δεν έδιωξε μόνο τον κατακτητή, αλλά έχτισε μια νέα κοινωνία. 

Για πρώτη φορά, μέσα από τους λαϊκούς θεσμούς, την αυτοδιοίκηση και τα λαϊκά δικαστήρια, ο απλός πολίτης απέκτησε πραγματικό λόγο για τη μοίρα του, ενώ οι γυναίκες απέκτησαν δικαίωμα ψήφου. 

Οι βασικοί πυλώνες της δράσης του ΕΑΜ μπορούν να συνοψιστούν στα εξής 

1. Ένοπλος Αγώνας (ΕΛΑΣ) Το στρατιωτικό σκέλος του ΕΑΜ, ο Ελληνικός Λαϊκός Απελευθερωτικός Στρατός (ΕΛΑΣ), ιδρύθηκε τον Φεβρουάριο του 1942. 

● Απελευθέρωση περιοχών: Μέχρι το 1944, ο ΕΛΑΣ είχε καταφέρει να εκδιώξει τις κατοχικές δυνάμεις από το μεγαλύτερο μέρος της ορεινής Ελλάδας, δημιουργώντας την αποκαλούμενη «Ελεύθερη Ελλάδα». 

● Σαμποτάζ και μάχες: Πραγματοποίησε εκατοντάδες επιχειρήσεις, φθοράς, ενέδρες και ανοιχτές μάχες ενάντια σε Γερμανούς, Ιταλούς και Βουλγάρους κατακτητές, καθώς και στους ντόπιους συνεργάτες τους.

 2. Πολιτική και Κοινωνική Δράση στις Πόλεις (Εργατικό ΕΑΜ) Η αντίσταση ξεκίνησε από τα μεγάλα αστικά κέντρα με κινητήριο μοχλό το Εθνικό Εργατικό Απελευθερωτικό Μέτωπο (ΕΕΑΜ). 

● Απεργίες και Διαδηλώσεις: Το ΕΑΜ οργάνωσε τις ιστορικές μαζικές απεργίες στην κατεχόμενη Αθήνα (όπως τον Μάρτιο και τον Ιούλιο του 1943), οι οποίες κατάφεραν να ματαιώσουν την πολιτική επιστράτευση που σχεδίαζαν οι Γερμανοί για να στείλουν Έλληνες εργάτες στα εργοστάσια του Γ' Ράιχ. 

● Διάσωση πληθυσμών: Μέσω της οργάνωσης Εθνική Αλληλεγγύη, το ΕΑΜ διοργάνωσε λαϊκά συσσίτια, σώζοντας χιλιάδες πολίτες από τον λιμό, ενώ παρείχε καταφύγιο και βοήθεια σε καταδιωκόμενους, καταγγέλλοντας ανοιχτά τις αντιεβραϊκές διώξεις των ναζί. 3. Η Οργάνωση της «Ελεύθερης Ελλάδας» Στις περιοχές που έλεγχε, το ΕΑΜ προχώρησε στη ριζική αναδιοργάνωση της κοινωνίας: 

● Λαϊκή Αυτοδιοίκηση & Δικαιοσύνη: Αντικατέστησε τις παλιές δομές με Λαϊκά Δικαστήρια και εκλεγμένα τοπικά συμβούλια, δίνοντας για πρώτη φορά στους χωρικούς τη δυνατότητα να επιλύουν μόνοι τους τις διαφορές τους. 

● ΠΕΕΑ και Εκλογές: Το 1944 ιδρύθηκε η Πολιτική Επιτροπή Εθνικής Απελευθέρωσης (γνωστή ως «Κυβέρνηση του Βουνού»). Διοργανώθηκαν εθνικές εκλογές στις οποίες ψήφισαν πάνω από 1.000.000 πολίτες, περιλαμβάνοντας για πρώτη φορά στην ελληνική ιστορία τις γυναίκες και τους νέους άνω των 18 ετών. 

Ογδόντα πέντε χρόνια μετά, η κληρονομιά του ΕΑΜ παραμένει ζωντανή και επίκαιρη. Μας θυμίζει ότι η ενότητα, η αλληλεγγύη και η ακλόνητη πίστη στην ελευθερία μπορούν να νικήσουν ακόμα και τον πιο σκοτεινό φασισμό. Το ΕΑΜ ήταν, είναι και θα παραμείνει το αιώνιο σύμβολο ενός λαού που, όταν αποφασίζει να πάρει την κατάσταση στα χέρια του, γίνεται αρχιτέκτονας του δικού του πεπρωμένου 

Στέλιος Μαρινάκος