.webp "SOFIA MANTA")
.webp "ΚΑΦΕΚΟΠΤΕΙΟ ΝΕΚΤΡΑ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ")
Με αφορμή μια δημοσίευση από τις Αργολικές ειδήσεις για την άνοδο της φτώχιας στη Πελοπόννησο μας έδωσε ένα πραγματικό χάρτη της ταξικής γεωγραφίας
Σκούρο κόκκινο 33%-38,1% - Η ζώνη της ρήξης:
• Πελοπόννησος 38,1% - εκεί που είσαι. Η πιο φτωχή περιφέρεια της χώρας. • Ιόνια 35,7% • Κεντρική Μακεδονία 33% • Ανατολική Μακεδονία-Θράκη 31,5%
Κίτρινο-πράσινο 18,2%-23,6% - Η ζώνη της συσσώρευσης:
• Κρήτη 18,2% - η μόνη πράσινη. Μισή φτώχεια από Πελοπόννησο. • Αττική 23,6% • Ήπειρος 25,3%
• Κρήτη 18,2% - η μόνη πράσινη. Μισή φτώχεια από Πελοπόννησο. • Αττική 23,6% • Ήπειρος 25,3%
Βλέπουμε την αντίφαση καθαρά: 20 μονάδες διαφορά μέσα στην ίδια χώρα. Από 18,2% μέχρι 38,1%. Αυτό δεν είναι "περιφερειακή ανισότητα". Είναι δύο τρόποι παραγωγής που συνυπάρχουν.
Τα στοιχεία δεν είναι απλά νούμερα, είναι η κίνηση της αντίφασης.
Μπορούμε να κάνουμε μια ανάλυση
1. Έχουμε μια Ανάπτυξη χωρίς ανάπτυξη,είναι η κλασική αντίφαση ανάμεσα στις παραγωγικές δυνάμεις και τις παραγωγικές σχέσεις.
Η Ελλάδα εμφανίζει συνολικά αύξηση του ΑΕΠ, τουριστικά ρεκόρ, επενδύσεις. Οι παραγωγικές δυνάμεις κινούνται. Αλλά ο δείκτης φτώχειας ανεβαίνει. Αυτό σημαίνει ότι ο τρόπος ιδιοποίησης του παραγόμενου πλούτου δεν επιτρέπει να περάσει στην αναπαραγωγή της εργατικής τάξης. Ποσοτική αύξηση του πλούτου μετατρέπεται διαλεκτικά σε ποιοτική επιδείνωση της θέσης του εργαζόμενου.
2. Η άνιση ανάπτυξη λειτουργεί ως νόμος
Οι στοχαστες το έλεγαν καθαρά: ο καπιταλισμός δεν αναπτύσσεται ομοιόμορφα.
Γιατί η Κρήτη 18,2% και η Πελοπόννησος 38,1%; Δεν είναι θέμα "κουλτούρας".
Κρήτη -16,6 μονάδες σε 8 χρόνια: Έχει καταφέρει να συγκεντρώσει και τους τρεις κύκλους συσσώρευσης:
Κρήτη -16,6 μονάδες σε 8 χρόνια: Έχει καταφέρει να συγκεντρώσει και τους τρεις κύκλους συσσώρευσης:
α) Παραγωγικό αγροτικό τομέα με υψηλή προστιθέμενη αξία που δεν είναι εποχικός
β) Τουρισμό 12μηνο και μεγάλης κλίμακας που ελέγχεται σε μεγάλο βαθμό από τοπικό κεφάλαιο
γ) Υποδομές και Πανεπιστήμιο που κρατούν εργατικό δυναμικό.
Δηλαδή, έχει μια σχετική αυτοτέλεια αναπαραγωγής.
Σε σύγκριση με την Πελοπόννησο τι έχουμε
Πελοπόννησος +8,9 μονάδες: Το ακριβώς αντίθετο. Είναι η περιφέρεια όπου η αποσύνθεση της παλιάς αγροτικής μικροϊδιοκτησίας συντελέστηκε χωρίς να αντικατασταθεί από σταθερή μισθωτή εργασία.
Πελοπόννησος +8,9 μονάδες: Το ακριβώς αντίθετο. Είναι η περιφέρεια όπου η αποσύνθεση της παλιάς αγροτικής μικροϊδιοκτησίας συντελέστηκε χωρίς να αντικατασταθεί από σταθερή μισθωτή εργασία.
Ο τουρισμός είναι εποχικός, χαμηλών μισθών, με τεράστια υπεραξία που φεύγει εκτός περιφέρειας - AirBnB, μεγάλοι tour operators. Η γη μετατρέπεται από μέσο παραγωγής σε εμπόρευμα real estate. Ο πληθυσμός προλεταριοποιείται χωρίς να εκβιομηχανίζεται.
Το ίδιο ισχύει για το Νότιο Αιγαίο: από 20,3% σε 27,5% μέσα σε ένα χρόνο. Όταν ο τζίρος του τουρισμού ανεβαίνει αλλά ο δείκτης φτώχειας ανεβαίνει 7,2 μονάδες, σημαίνει ότι η εκμετάλλευση εντάθηκε. Περισσότερες ώρες, χαμηλότερος πραγματικός μισθός λόγω κόστους στέγασης, λιγότερη σταθερότητα.
3. Πού πάει η οικονομική ζωή;
Σε ορίζοντα οκταετίας βλέπουμε τρεις τάσεις σε κίνηση:
α) Η παγίωση ενός εσωτερικού Νότου: Ανατολική Μακεδονία-Θράκη που δεν πέφτει ποτέ κάτω από 31%. Είναι η περιφέρεια που λειτουργεί ως εφεδρικός στρατός εργασίας για την υπόλοιπη χώρα Η φτώχεια εκεί δεν είναι ατύχημα, είναι λειτουργία του συστήματος για να κρατά χαμηλά το κόστος εργασίας.
β) Η απολιγνιτοποίηση ως μεταφορά ταξικού κόστους: Η βελτίωση σε Δυτική Μακεδονία (36,3% -> 29,5%) και Δυτική Ελλάδα (35,2% -> 27,9%) δεν είναι "ανάπτυξη". Είναι η προσωρινή ένεση επιδομάτων, προγραμμάτων ΔΥΠΑ και επιδοτούμενων θέσεων λόγω απολιγνιτοποίησης και καταστροφών. Είναι μετατόπιση της φτώχειας από απόλυτη σε επιδοτούμενη.
γ) Η αθηναϊκή συγκέντρωση: Αττική 23,6% - κάτω από τον μέσο όρο. Το κεφάλαιο συγκεντρώνεται στο κέντρο. Η αντίφαση Κέντρου-Περιφέρειας οξύνεται.
Η οικονομική ζωή δεν πάει προς "γενική φτώχεια" ούτε προς "γενική ανάπτυξη". Πάει προς πόλωση.
Ποσοτικά: ο μέσος όρος θα μείνει γύρω στο 27-28%.
Ποιοτικά: θα έχουμε δύο Ελλάδες μέσα στην ίδια επικράτεια. Μια Ελλάδα ενταγμένη σε κλειστά κυκλώματα υπεραξίας - Κρήτη, Αττική, μέρος της Κ. Μακεδονίας - όπου ο δείκτης θα κρατιέται χαμηλά με κόστος την εντατικοποίηση. Και μια Ελλάδα-περιφέρεια-υπηρέτη - Πελοπόννησος, Ιόνιο, Νότιο Αιγαίο, ΑΜΘ - όπου η εργασία θα είναι εποχική, επισφαλής και φτωχή, ακόμα και όταν ο τζίρος εκτοξεύεται.
Δεν πρόκειται για βιομηχανικό καπιταλισμό αλλά για παρασιτικό-προσοδοθηρικό. Όταν το κεφάλαιο δεν βρίσκει κέρδος στην παραγωγή, γίνεται εισοδηματίας.
Στην Ελλάδα αυτό μεταφράζεται:
α) Τουρισμός = γαιοπρόσοδος. Δεν παράγεις εμπόρευμα, νοικιάζεις ήλιο, θάλασσα, γη. Το βλέπουμε στο Ν. Αιγαίο φτώχεια μέσα σε ένα χρόνο
β) Real Estate = πλασματικό κεφάλαιο. Το σπίτι από αξία χρήσης γίνεται χρηματιστηριακό προϊόν. Γι' αυτό η Αττική φαίνεται στο 23,6% αλλά με ενοίκια στο 50% του μισθού.
γ) Χρέος = πειθαρχία. Για να πας από 153,5% σε 140,8% χρέος, πρέπει να βγάζεις 2% πλεόνασμα κάθε χρόνο. Αυτό το 2% είναι ακριβώς το +0,7% φτώχειας που βλέπεις. Το πλεόνασμα είναι η φτώχεια σε λογιστική μορφή. Είναι ματωμένο πλεονασμα
Εδώ μπαίνει ένα καινούργιο ερώτημα
Πόσο μπορεί να αντέξει;
2.Ενα σύστημα αντέχει όσο μπορεί να κάνει τρία πράγματα ταυτόχρονα:
1. Να αναπαράγει το κεφάλαιο του (κέρδος)
2. Να αναπαράγει την εργατική του δύναμη (μισθός που ζει ο εργάτης)
3. Να πληρώνει το κράτος του (χρέος/όπλα)
1. Να αναπαράγει το κεφάλαιο του (κέρδος)
2. Να αναπαράγει την εργατική του δύναμη (μισθός που ζει ο εργάτης)
3. Να πληρώνει το κράτος του (χρέος/όπλα)
Σήμερα στην Ελλάδα:
• Το 1 γίνεται οριακά με 1,8%-2,1% ανάπτυξη. Είναι ανάπτυξη χωρίς επένδυση σε μέσα παραγωγής, μόνο σε ξενοδοχεία και logistics. Είναι χαμηλής οργανικής σύνθεσης κεφαλαίου, άρα χαμηλού μακροπρόθεσμου κέρδους.
• Το 2 ΔΕΝ γίνεται. Με 38,1% στην Πελοπόννησο και 27,5% μέσο όρο, η εργατική δύναμη δεν αναπαράγεται. Φεύγει μετανάστευση, υπογεννητικότητα, εποχικότητα. Αυτό είναι το όριο.
• Το 3 γίνεται μόνο με αφαίμαξη του 2. Το 2% πλεόνασμα είναι κλεμμένο από το 2.
Στατιστική προβολή για τα επόμενα χρόνια με αυτή τη βάση:
Αν μείνουμε σε 1,8% ανάπτυξη και 4,2% πληθωρισμό το 2026, τότε:
Στατιστική προβολή για τα επόμενα χρόνια με αυτή τη βάση:
Αν μείνουμε σε 1,8% ανάπτυξη και 4,2% πληθωρισμό το 2026, τότε:
• 2026-2027: Το σύστημα αντέχει λογιστικά. Το χρέος θα πάει στο 134,4% το 2027 όπως προβλέπει η Κομισιόν. Αλλά ο δείκτης φτώχειας θα πάει 29-30% πανελλαδικά, μπορει και πάνω από 40%.
• 2027-2029: Εδώ σπάει. Γιατί; Γιατί ο τουρισμός
εξαρτάται από άλλους παράγοντες όπως ο πόλεμος,η ακρίβεια στη ενέργεια
εξαρτάται από άλλους παράγοντες όπως ο πόλεμος,η ακρίβεια στη ενέργεια
Το ΔΝΤ ήδη λέει ότι η εξωτερική ζήτηση αποδυναμώνεται. Όταν ο τζίρος του τουρισμού σταματήσει να ανεβαίνει . Κάτι θα σπάσει. Και θα σπάσει η το πλεόνασμα ή ο μισθός.
Αυτό στην οικονομία λέγεται κρίση υπερσυσσώρευσης. Έχεις πάρα πολλά Airbnb, πάρα πολλά ξενοδοχεία, αλλά όχι αρκετούς μισθωτούς που μπορούν να τα πληρώσουν ούτε αρκετούς εργάτες να τα δουλέψουν.
Αυτό στην οικονομία λέγεται κρίση υπερσυσσώρευσης. Έχεις πάρα πολλά Airbnb, πάρα πολλά ξενοδοχεία, αλλά όχι αρκετούς μισθωτούς που μπορούν να τα πληρώσουν ούτε αρκετούς εργάτες να τα δουλέψουν.
3 Η κοινωνική αλλαγή δεν γίνεται όταν υπάρχει φτώχεια, αλλά όταν οι πάνω δεν μπορούν να κυβερνήσουν όπως παλιά και οι κάτω δεν θέλουν να ζήσουν όπως παλιά.
Τι συμβαίνει Σήμερα:
• Οι πάνω δεν μπορούν όπως παλιά: Το μοντέλο του 2019-2025 - φθηνό χρήμα, Ταμείο Ανάκαμψης, επιδοτήσεις ρεύματος - τελειώνει. Τώρα πρέπει να πληρώσεις 21 δισ. διμερή δάνεια μέχρι τέλος 2026 από 31,6 δισ. αρχή 2025. Χωρίς φθηνό χρήμα, το μόνο καύσιμο είναι ο μισθός.
• Οι κάτω δεν θέλουν όπως παλιά: Γι' αυτό η αποχή, η παραίτηση, η φυγή. Το 38,1% δεν είναι απλά στατιστική, είναι ότι 4 στους 10 στην Πελοπόννησο ζουν σε καθεστώς που ο Μαρξ θα έλεγε "σχετική εξαθλίωση".
Πόσο αντέχει λοιπόν;
Λογιστικά: 2-3 χρόνια ακόμα, μέχρι το 2028, με το χρέος να πέφτει προς 125% αλλά με κοινωνικό κόστος δυσβάσταχτο.
Ιστορικα:
Δεν αντέχει ως ενιαίος εθνικός κοινωνικός σχηματισμός. Θα αντέξει ως διχοτομημένος. Μια Ελλάδα των επενδυτικών βαθμίδων, των ομολόγων που υπεραποδίδουν και μια Ελλάδα του 38,1% που θα ζει από vouchers
Η ρήξη δεν θα έρθει από "γενική κατάρρευση" σαν το 2010, αλλά από το ότι η ποσοτική διαφορά των 20 μονάδων θα γίνει ποιοτική - δύο διαφορετικές ταξικές πραγματικότητες στην ίδια χώρα που δεν θα μπορούν να συνυπάρξουν στο ίδιο πολιτικό σύστημα.
Θεμιστοκλης Παπαιωαννου
