(1).webp "ΒΙΟΚΑΡΠΟΣ")
Κυρίες και κύριοι συγγενείς των εκτελεσμένων
> Κύριε Βουλευτή
> Κύριε Αντιπεριφερειάρχη
> Κύριε Πρόεδρε της Τοπικής Κοινότητας Διδύμων
> Κύριοι Εκπρόσωποι του Δήμου Ερμιονίδας
> Κυρία Πρόεδρε του Μορφωτικού Συλλόγου της Τοπικής
> Κοινότητας Διδύμων
> Αγαπητοί προσκεκλημένοι
Συγκεντρωθήκαμε σήμερα εδώ για να θυμηθούμε· και μέσα από αυτή τη θύμηση, υπακούοντας σε ιερό καθήκον, να αποτίσουμε φόρο τιμής στους συνανθρώπους μας Διδυμιώτες, που χάθηκαν άδικα στη διάρκεια της Κατοχής και ειδικότερα κατά τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Γερμανών τον Ιούνιο του 1944. Πρόκειται, κυρίως, για εν ψυχρώ δολοφονία αμάχων, που έπεσαν θύματα της τυφλής και παρανοϊκής συμπεριφοράς των κατακτητών και των μισαλλόδοξων συνεργατών τους.
Για τέτοιου είδους τοπικά γεγονότα είναι πολύ δύσκολο να εντοπίσει κανείς γραπτές επίσημες αρχειακές πηγές, γιατί είτε αυτά τα γεγονότα δεν καταγράφηκαν εκείνα τα ταραγμένα χρόνια, είτε καταγράφηκαν αλλά οι πηγές για διάφορους λόγους καταστράφηκαν.
Έτσι, τα στοιχεία που συγκεντρώθηκαν προέρχονται, κυρίως, από γραπτές και προφορικές μαρτυρίες Διδυμιωτών, που έζησαν εκείνη την περίοδο, καθώς και από ιστορικού περιεχομένου δημοσιευμένα πονήματα. Ευχαριστίες χρεωστώ στον φιλόλογο καθηγητή Δημήτρη Παριώτη για τις πληροφορίες σχετικά με τα γεγονότα που έθεσε υπόψη μου.
Η περιοχή της Ερμιονίδας αποτέλεσε στη διάρκεια της Κατοχής ήσσονος στρατιωτικής σημασίας χώρο. Για τον λόγο αυτόν Ιταλοί και Γερμανοί δεν είχαν στρατωνίσει στα Δίδυμα δυνάμεις τους. Οι μεν Ιταλοί είχαν εγκαταστήσει στο Κρανίδι λίγους Καραμπινιέρους, δηλαδή χωροφύλακες, οι δε Γερμανοί είχαν τοποθετήσει φρουρές στο Θέατρο της Επιδαύρου και στον Πόρο της Τροιζηνίας. Εξάλλου, στην επαρχία Ερμιονίδας είχαν οργανωθεί μικρές ανταρτικές ομάδες χωρίς να έχουν αναπτύξει ουσιαστική δράση. Αλλά τα Δίδυμα, λόγω της γεωγραφικής θέσης τους, της γεωμορφολογίας τους, της ανυπαρξίας αμαξιτού δρόμου, που να ενώνει τις επαρχίες του νομού με το χωριό, της πλούσιας κτηνοτροφικής παραγωγής και της ελαιοπαραγωγής υπήρξαν κέντρο ανασυγκρότησης ανταρτικών δυνάμεων, οι οποίες έλαβαν μέρος σε πολλές και σοβαρές επιχειρήσεις, που διεξήχθησαν στην Πελοπόννησο. Επίσης, στην Ερμιόνη έδρευε δύναμη του Εθνικού Λαϊκού Απελευθερωτικού Ναυτικού, η οποία είχε κυριεύσει καΐκια με τρόφιμα, που προορίζονταν για τις γερμανικές δυνάμεις στην Κρήτη, ενισχύοντας μ’ αυτά τις ανταρτικές δυνάμεις που δρούσαν στην ορεινή Κορινθία.
Η γερμανική εκκαθαριστική επιχείρηση στα Δίδυμα, το πρωί της Δευτέρας 5 Ιουνίου, εορτής του Αγίου Πνεύματος, αποτελεί τμήμα των γερμανικών επιχειρήσεων στην ανατολική Πελοπόννησο (Αργολίδα και Κορινθία). Η επιχείρηση σχεδιάστηκε τον Μάιο του 1944 και ήταν η γερμανική απάντηση σε μια σειρά επιθέσεων δολιοφθοράς από αντάρτες που πραγματοποιήθηκαν τον Απρίλιο του 1944, στα πλαίσια της εφαρμογής του συμμαχικού σχεδίου «Κιβωτός». Το σχέδιο αυτό ξεκίνησε με την κάθοδο του Άρη Βελουχιώτη στην Πελοπόννησο και είχε ως στόχο την εντατικοποίηση των επιθέσεων και των δολιοφθορών κατά των Γερμανών. Σημαντική επιτυχία αποτέλεσε η προσβολή από ομάδα ανταρτών του 6ου συντάγματος του ΕΛΑΣ στις 17 Μαΐου 1944 δέκα γερμανικών αυτοκινήτων, τα οποία μετέφεραν δύναμη 100 ανδρών και 5 αξιωματικών της σχολής εφέδρων αξιωματικών πυροβολικού της 3 117ης μεραρχίας. Η επίθεση πραγματοποιήθηκε στον δρόμο Άργους – Τριπόλεως, στην περιοχή του Κολοσούρτη. Η μάχη διήρκησε τρεις ώρες και είχε ως αποτέλεσμα τον θάνατο 50 Γερμανών και την καταστροφή των οχημάτων. Επίσης, κυριεύτηκε πολύτιμο για τον εξοπλισμό των ανταρτικών ομάδων πολεμικό υλικό. Έτσι, το τελευταίο δεκαήμερο του Μαΐου οι Γερμανοί με μία μεραρχία στρατού 3.500 ανδρών και ένα τάγμα 300-400 Ελλήνων συνεργατών τους, από το Ναύπλιο, το Άργος και την Κόρινθο, άρχισαν τις εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στο νομό Αργολίδας με σκοπό να διαλύσουν τις αντιστασιακές ομάδες που είχαν αναπτύξει δράση και στην περιοχή της Ερμιονίδας – Επιδαύρου (το ίδιο έκαναν και στους άλλους νομούς της Πελοποννήσου). Η περιοχή κηρύχθηκε ως εμπόλεμη ζώνη. Η επιχείρηση ξεκίνησε στις 25 Μαΐου. Στις 29 Μαΐου οι Γερμανοί μετά από σύντομη μάχη με τους αντάρτες καταλαμβάνουν το Κολιάκι και καίνε το χωριό. Οι αντιστασιακές ομάδες που βρίσκονταν γύρω από το χωριό, στην Πελεή και μέσα στα Δίδυμα, αποσύρονται. Είτε διαπεραιώνονται στην Τσακωνιά είτε πορεύονται προς την Γκούρα, για να συμπτυχθούν τέλος στη Σκοτεινή και να δώσουν αρχές Ιουλίου 1944 τη νικηφόρα μάχη της Στυμφαλίας, τη «Μάχη της Σοδειάς». Η κίνηση αυτή, που ανακοινώθηκε στους κατοίκους του χωριού, αποφασίστηκε αφενός γιατί κάθε αντίσταση θα ήταν μάταιη και αφετέρου για να μην αποτελέσει αφορμή να καεί το χωριό. Την Κυριακή της Πεντηκοστής, 4 Ιουνίου 1944, οι δυνάμεις των Γερμανών πλησιάζουν το χωριό. Με αφετηρία τα Ίρια τμήμα της ομάδας θα φτάσει στο χωριό τη Δευτέρα 5 Ιουνίου. Μια άλλη ομάδα Γερμανών και Ελλήνων συνεργατών τους θα φτάσουν στο Σαλάντι. Ένας άλλος λόχος έχει προορισμό το Μεγαλοβούνι, όπου έχει καταφύγει μια ομάδα αντιστασιακών από το Αγγελόκαστρο Κορινθίας. Με προδοσία τους 4 εντοπίζει και τους εκτελεί. Θα επιβιώσει ένας ο οποίος πέφτει ανάμεσα στα πτώματα την ώρα της εκτέλεσης. Ήδη, από τις αρχές Ιουνίου γερμανικά αεροπλάνα έριχναν προκηρύξεις με τις οποίες καλούσαν τους κατοίκους της περιοχής να συγκεντρωθούν στα χωριά, γιατί όσοι βρίσκονταν στα βουνά κινδύνευαν να τουφεκισθούν επιτόπου. Αντίθετα, οι ανταρτικές δυνάμεις κατέστρεφαν τις προκηρύξεις και παρότρυναν τον κόσμο να φύγει από το χωριό, γιατί θα γινόταν ό,τι είχε γίνει στα Καλάβρυτα. Οι κάτοικοι βρίσκονταν σε δίλημμα. Ο αείμνηστος Γεώργιος Πέτρου αναφέρει στην ανέκδοτη ιστορία που έχει συγγράψει για τα Δίδυμα. «ο καθένας ελάμβανε τις αποφάσεις του αναλόγως της ψυχολογικής καταστάσεως που ευρίσκετο την τελευταίαν στιγμήν». Τελικώς, οι πλειονότητα των κατοίκων παρέμεινε στο χωριό είτε βρήκαν καταφύγιο στα κοντινά χωριά. Έτσι, οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους Ταγματασφαλίτες, που σάρωσαν κυριολεκτικώς την περιοχή, συνάντησαν στα βουνά βοσκούς, οι οποίοι είναι πολύ πιθανό να μη γνώριζαν να διαβάζουν και γενικώς να μην είχαν αντιληφθεί όλα όσα γίνονταν. Αυτούς τους άοπλους ανθρώπους εκτέλεσαν θεωρήσαντες τους «παρτιζάνους» ή συνεργάτες των ανταρτών. Μάλιστα, κατά μία μαρτυρία, τις εκτελέσεις τις έκαναν οι Ταγματασφαλίτες, γιατί οι κάλυκες που βρέθηκαν κοντά στα πτώματα ήταν από ιταλικές αραβίδες, όπλα με τα οποία αυτοί είχαν εξοπλιστεί. Και συνεχίζει ο πληροφορητής λέγοντας ότι «οι Γερμανοί εκάγχαζαν βλέποντας εμάς τους Έλληνες να αλληλοσκοτωνόμαστε».
Ήταν Δευτέρα 5 του Ιούνη. Ο ήλιος είχε σηκωθεί αρκετά, όταν από διάφορα σημεία άρχισαν να συρρέουν προς το χωριό οι Γερμανοί και οι συνεργάτες τους. Κατά τα λεγόμενα η συνέχεια του σχεδίου ήταν να κάψουν το χωριό και να κόψουν τα δέντρα. Ο κίνδυνος του ολέθρου ήταν πλέον ορατός. Οι στιγμές δραματικές. Η διάσωση του χωριού από την οργή των στρατευμάτων κατοχής αποσοβήθηκε χάρη στην επέμβαση του παπά του χωριού Άγγελου Πέτρου, του Παπάγγελου, ο οποίος μαζί με άλλους καταξιωμένους στην τοπική κοινωνία Διδυμιώτες, κρατώντας λευκή σημαία, συνάντησαν τους Γερμανούς στο σημείο, όπου σήμερα βρίσκεται η εκκλησία της Αγίας Τριάδας (η εκκλησία οικοδομήθηκε σε ανάμνηση αυτού του γεγονότος, μιας και εκείνη την ημέρα, όπως προαναφέραμε, ήταν η εορτή του Αγίου Πνεύματος). Εξηγήθηκε στους Γερμανούς ότι το χωριό αναγκάστηκε να δεχθεί τις δυνάμεις των ανταρτών. Η εξήγηση έγινε αποδεκτή και το χωριό σώθηκε. Η διάσωση του χωριού από την οργή των στρατευμάτων κατοχής αποτελεί αναμφισβήτητα μέρος του ιστορικού γεγονότος και βεβαίως πρέπει να μνημονεύεται, όπως και η ουσιαστική συμβολή του ιερέα Άγγελου Πέτρου.
Οι Γερμανοί συγκεντρώθηκαν στην πλατεία του χωριού, όπου ύψωσαν τη σημαία με τη σβάστικα. Εγκαταστάθηκαν στο χωριό και εκτέλεσαν εκείνους που είχαν δράσει υπέρ των ανταρτών. Ήταν εφοδιασμένοι με καταλόγους, στους οποίους ήταν καταγραμμένα τα ονόματα αυτών που καταζητούνταν. Οι κατάλογοι, φαίνεται ότι είχαν συνταχθεί με τη συνεργασία «καταδοτών» και εμπεριείχαν ονόματα στελεχών του Ε.Α.Μ. – ΕΛΑΣ. Κατά την άφιξη των Γερμανών στα ονόματα θα προστεθούν και νέα με τη βοήθεια κατοίκων, οι οποίοι βρήκαν την ευκαιρία για να λύσουν όχι μόνον ιδεολογικές αλλά και προσωπικές διαφορές.
Γράφει ο Γεώργιος Πέτρου: «Τα γεγονότα διεδραματίζοντο με κινηματογραφικήν ταχύτητα· όλοι είχον χάσει την ψυχραιμίαν των και ο καθείς δεν εγνώριζε τη τύχη τον περιμένει από της μιας στιγμής εις την άλλην. Τα πάντα ήσαν εις την διάθεσιν των Γερμανών, οι οποίοι επεδόθησαν εις την οινοποσίαν και καταστροφήν των υπαρχόντων, εν τη μέθη των δε έκαυσαν και την οικίαν του Κων. Τσατσαρού». Αλλά και «Οι ταγματασφαλίτες από τα χωριά του Ναυπλίου, που συνόδευαν τους Γερμανούς ήρθαν και έκαναν πλιάτσικο. Το γδύσανε το χωριό».
Κυρίες και κύριοι τέτοιου είδους εκδηλώσεις δεν είναι απλά επετειακές. Κατ’ αρχάς αποτελούν εκδήλωση τιμής προς τους ανθρώπους που έχασαν τη ζωή τους τόσο άδικα αλλά και διατήρηση της θυσίας τους στη συλλογική μνήμη. Έπειτα λειτουργούν παρηγορητικά προς τους απογόνους τους που περισσότερο από κάθε άλλον φέρουν ακόμα και σήμερα το τραύμα της βάρβαρης απώλειας των οικείων τους. Επιπλέον, ο θάνατος αυτών των ανθρώπων, εκτός από την οδύνη που επέφερε στους οικείους τους, είχε δυσμενείς επιπτώσεις και για το μέλλον των οικογενειών τους, μιας και κάποιοι από αυτούς ήταν προστάτες πολυμελών οικογενειών. Τέλος, εμπεριέχουν και αποστέλλουν μηνύματα, τα οποία εμείς οι νεότεροι θα πρέπει να τα λαμβάνουμε και να τα κάνουμε πράξη, τρόπο ζωής. Η θυσία αυτών των ανθρώπων σηματοδοτεί τις επιπτώσεις της τυφλής βίας που εκπορεύεται από καθεστώτα με επεκτατικές τάσεις και τάσεις κυριαρχίας, τα οποία, ακόμη και σήμερα, έχουν δημιουργήσει έναν κόσμο φόβου, καταπίεσης και ολέθρου εις βάρος των λαών. Αποτελεί υποχρέωση του καθενός από εμάς αλλά και όλων μαζί να μην επιτρέψουμε την επανεμφάνιση τέτοιων καταστάσεων, που αποτελούν μελανό σημείο στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Κι αυτό θα το πετύχουμε με το να μην ξεχνάμε. Η συλλογική μνήμη είναι από τα πλέον βασικά στοιχεία για την ύπαρξη ενός Έθνους. Έθνη των οποίων η συλλογική μνήμη εξασθενεί έχουν αμφίβολο μέλλον. Αποτελεί καθήκον και υποχρέωση προς τις επόμενες γενιές να θυμόμαστε για να μην έχουμε ποτέ πια Φασισμό, ποτέ πια Ναζισμό. Να θυμόμαστε και να παλεύουμε για έναν κόσμο δίκαιο και ειρηνικό, ειδικά σήμερα που οι μεγάλες δυνάμεις συγκρούονται «δι’ αντιπροσώπων», ειδικά σήμερα που7 η παγκόσμια τάξη έχει στην ουσία καταργηθεί και επιβιώνει το δίκαιο του ισχυροτέρου.
Αιωνία η μνήμη όσων, τόσο άδικα, χάθηκαν.
> Δίδυμα 31 Μαΐου 2026
> Δ.Χ.Γεωργόπουλος, Ιστορικός-Αρχειονόμος
