Έτσι θα είναι το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο της Επιδαύρου

Την εικόνα που σχεδιάζεται να αποκτήσει το νέο Αρχαιολογικό Μουσείο Επιδαύρου, που θα αφηγείται τη μακραίωνη ιστορία της φροντίδας της υγείας, περιέγραψε ο ομότιμος καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Αθηνών και συνδιευθυντής των πανεπιστημιακών ανασκαφών στην Επίδαυρο, Βασίλης Λαμπρινουδάκης, ο οποίος εδώ και περισσότερες από τέσσερις δεκαετίες συμβάλλει καθοριστικά, σε συνεργασία με την Εφορεία Αρχαιοτήτων Αργολίδας, στην έρευνα, την αποκατάσταση και την ανάδειξη των μνημείων του αρχαιολογικού χώρου.

Αφορμή στάθηκε η χθεσινή εκδήλωση προς τιμήν των χορηγών του ερευνητικού έργου του Πανεπιστημίου Αθηνών στο Ασκληπιείο και στην αρχαία πόλη της Επιδαύρου, που πραγματοποιήθηκε στη Μεγάλη Αίθουσα του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Κατά την ομιλία του με θέμα «Η Επίδαυρος ως κέντρο υγείας και το ερευνητικό έργο του Πανεπιστημίου στην περιοχή», ο διακεκριμένος διεθνώς καθηγητής Βασίλης Λαμπρινουδάκης μίλησε για τα σημαντικότερα αποτελέσματα των ανασκαφικών ερευνών των τελευταίων ετών, που φωτίζουν άγνωστες πτυχές της λατρείας του Ασκληπιού και της ιστορίας της φροντίδας της υγείας στην αρχαιότητα, αλλά και για την πρόοδο των μελετών για το νέο μουσείο.

«Το Υπουργείο Πολιτισμού έχει κινήσει τη διαδικασία δημιουργίας ενός νέου, σύγχρονου μουσείου στο χώρο του Ασκληπιείου», ανέφερε μεταξύ άλλων ο κ. Λαμπρινουδάκης και εξήγησε ότι οι προμελέτες έχουν ήδη κατατεθεί και θα ακολουθήσει η διαδικασία των εγκρίσεων δίνοντας στο κοινό με επιφύλαξη- όπως είπε χαρακτηριστικά- μια πρώτη εικόνα της βασικής αρχιτεκτονικής ιδέας.

«Το νέο μουσείο, το οποίο χωροθετείται αμέσως νότια του πάρκινγκ του Ασκληπιείου, θα είναι ημιβυθισμένο στο έδαφος με χαμηλούς περιμετρικούς τοίχους που θα φέρουν γυάλινο περίβλημα υψηλότερα, και ελαφρό στέγαστρο, ώστε αφενός να δίνεται η αίσθηση ότι η έκθεση αποτελεί ένα στεγασμένο ανασκαφικό σκάμμα, και αφετέρου να υπάρχει άμεση οπτική επαφή από αυτήν με τα μνημεία του ιερού», περιέγραψε ο καθηγητής. Σύμφωνα με τον σχεδιασμό, η έκθεση θα αναπτύσσεται σε τρία επίπεδα, ένα χαμηλότερο και ένα υψηλότερο, με ενδιάμεσο σύστημα ραμπών που θα εξασφαλίζει την κυκλοφορία των επισκεπτών. Στο υπόγειο προβλέπονται αποθηκευτικοί χώροι και αίθουσα εκδηλώσεων χωρητικότητας 400 ατόμων, για ιατρικά και αρχαιολογικά συνέδρια, εκπαιδευτικά προγράμματα και άλλες δραστηριότητες.

Τις μελέτες του νέου μουσείου συγχρηματοδοτούν, μέσω δωρεών, το Ίδρυμα Αθανασίου και Μαρίνας Μαρτίνου «ΑΙΓΕΑΣ ΑΜΚΕ», το Ίδρυμα Καπετάν Βασίλη και Κάρμεν Κωνσταντακόπουλου, το Ίδρυμα Παύλου και Αλεξάνδρας Κανελλοπούλου και το Ίδρυμα Ιωάννη Σ. Λάτση. «Η ολοκλήρωση και αυτού του έργου θα δικαιώσει τις προσπάθειες όλων μας για την ανάδειξη ενός από τους πιο πολυτίμους θησαυρούς που έχουμε στην Ελλάδα και λέγεται Επίδαυρος», υπογράμμισε ο κ. Λαμπρινουδάκης, εκφράζοντας τις θερμές ευχαριστίες του προς τους δωρητές.
«ο Ασκληπιός βοηθούσε και στην αποκατάσταση της ψυχικής υγείας των ικετών του»

Η ανάγκη δημιουργίας του νέου μουσείου συνδέεται με τον πλούτο των ευρημάτων που έχουν αποκαλύψει οι ανασκαφικές έρευνες στο Ασκληπιείο και στην αρχαία πόλη της Επιδαύρου, προσφέροντας σημαντικά στοιχεία για τη μακραίωνη ιστορία της φροντίδας της υγείας.

«Το υπάρχον μουσείο της Επιδαύρου, πρωτοποριακό όταν έγινε προ εκατόν ετών, δεν μπορεί σήμερα να εξυπηρετήσει αυτή την ανάγκη», επισήμανε ο καθηγητής. Στην ομιλία του, ο κ. Λαμπρινουδάκης ανέδειξε τη διαχρονική σημασία της Επιδαύρου ως θεραπευτικού κέντρου. «Το ιερό του Ασκληπιού στην Επίδαυρο υπήρξε το μεγαλύτερο και πιο σεβαστό κέντρο φροντίδας της υγείας στην αρχαιότητα», τόνισε, εξηγώντας ότι «ο Ασκληπιός δεν βοηθούσε μόνο στην αντιμετώπιση της ασθένειας, αλλά και στην έξοδο από δύσκολες καταστάσεις στη ζωή και στην αποκατάσταση της ψυχικής υγείας των ικετών του». Από τον 5ο αιώνα π.Χ., με το κύρος σχετικού χρησμού του Μαντείου των Δελφών, η Επίδαυρος εδραιώθηκε ως έδρα του θεού της υγείας, ενώ η ίδρυση θυγατρικών ιερών ανά τη Μεσόγειο συνέβαλε στη διάδοση και στον εμπλουτισμό της εμπειρίας της θεραπευτικής φροντίδας στον αρχαίο κόσμο. Όπως υπογράμμισε, «η Επίδαυρος είναι ο μόνος τόπος, όπου η φροντίδα της υγείας τεκμηριώνεται χωρίς διακοπή από τις αρχές της 2ης π.Χ. χιλιετίας μέχρι και το τέλος της αρχαιότητας».

Όπως επισήμανε ο κ. Λαμπρινουδάκης, το Πανεπιστήμιο Αθηνών διατηρεί μακρόχρονη σχέση με την έρευνα του Ασκληπιείου και τη μελέτη της συμβολής του στην ιστορία της ιατρικής. Από το 2015, τη συστηματική ανασκαφική έρευνα συνεχίζει πανεπιστημιακή ομάδα, με συνδιευθυντές τον ίδιο και τον καθηγητή Στέλιο Κατάκη και τη συμμετοχή της δρος Αλεξάνδρας Σφυρόερα, από το Μουσείο Αρχαιολογίας και Ιστορίας της Τέχνης του Πανεπιστημίου. Στην ομάδα συμμετέχουν επίσης αρχαιολόγοι, μηχανικοί και συντηρητές του Υπουργείου Πολιτισμού και της Εφορείας Αρχαιοτήτων Αργολίδας. Ιδιαίτερη έμφαση έδωσε στα αποτελέσματα των ερευνών που πραγματοποιούνται τα τελευταία έντεκα χρόνια στο Ασκληπιείο, με τη χρηματοδοτική στήριξη του Ιδρύματος Σταύρος Νιάρχος, χαρακτηρίζοντάς τα «απροσδοκήτως σημαντικά».

«Ο κεντρικός χώρος του Ασκληπιείου εθεωρείτο ανασκαφικά εξαντλημένος», ανέφερε χαρακτηριστικά. Κι όμως, στον χώρο της περίφημης Θόλου, του κυκλικού οικοδομήματος του 4ου αιώνα π.Χ. με το λαβυρινθώδες υπόγειο, αποκαλύφθηκε «ένα μοναδικό ως προς τον αρχιτεκτονικό του τύπο, περίτεχνο οικοδόμημα του τέλους του 7ου π.Χ. αιώνα». Το αρχαϊκό κτίριο, που θεωρείται πρόδρομος της Θόλου, μεταθέτει, σύμφωνα με τον καθηγητή, περίπου 60 χρόνια νωρίτερα τις απαρχές της λατρείας στο Ασκληπιείο. Διέθετε ισόγειο με περιστύλιο και υπόγεια αίθουσα λαξευμένη στον φυσικό βράχο, με τοίχους επιχρισμένους με βαθύ κόκκινο χρώμα και ψηφιδωτό δάπεδο από μικρά ποτάμια βότσαλα. Πρόκειται, όπως επισήμανε, για το καλύτερα διατηρημένο από τα ελάχιστα πρώιμα δείγματα ψηφιδωτών αυτού του είδους στον ελλαδικό χώρο.

Η Ηπιόνη, σύζυγος του Ασκληπιού

Εξίσου σημαντικά είναι τα αποτελέσματα των ανασκαφικών ερευνών στην αρχαία πόλη της Επιδαύρου, κοντά στο μικρό θέατρο, όπου ήρθε σταδιακά στο φως το άγνωστο έως τότε τέμενος του Ασκληπιού, το οποίο μνημονεύει ο περιηγητής Παυσανίας. Το συγκρότημα περιλάμβανε μνημειακή κρήνη, υπαίθριο ιερό περίβολο, στοά και νυμφαίο, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει ένα ιερό πηγάδι που συνδεόταν με τη δεξαμενή της κρήνης μέσω υπόγειας σήραγγας, ώστε να την αγιάζει με το νερό του. Ανάμεσα στα ευρήματα ξεχωρίζει ένα γυναικείο άγαλμα από παριανό μάρμαρο, ελαφρώς μεγαλύτερο από το φυσικό μέγεθος, η ανακάλυψη του οποίου είχε προκαλέσει ιδιαίτερο ενδιαφέρον στα τέλη του 2021. Μόλις δύο ημέρες πριν από την εκπνοή εκείνης της χρονιάς, στις 29 Δεκεμβρίου, το Υπουργείο Πολιτισμού ανακοίνωνε την εύρεσή του, αποκαλύπτοντας ότι οι έντονες βροχοπτώσεις είχαν φέρει στο φως τμήμα της πίσω όψης του, παρότι η ανασκαφική περίοδος είχε ήδη ολοκληρωθεί.

Το άγαλμα απεικονίζει γυναίκα με μακρύ χιτώνα και ιμάτιο, από την οποία λείπουν η κεφαλή και τα πρόσθετα χέρια από τους πήχεις και κάτω. Η στάση της μορφής, με την κίνηση ανάσυρσης του ιματίου, είχε αρχικά συσχετιστεί με την εικονογραφία της Υγείας. Στην ομιλία του, ο κ. Λαμπρινουδάκης παρουσίασε μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα πιθανή ταύτιση. Όπως εξήγησε, η στάση της μορφής, οι πτυχώσεις του ενδύματος, το παριανό μάρμαρο και κυρίως η θέση εύρεσης του αγάλματος στον υπαίθριο περίβολο ενισχύουν την υπόθεση ότι ενδέχεται να απεικονίζει την Ηπιόνη, σύζυγο του Ασκληπιού. Πρόκειται για τη θεότητα της οποίας το άγαλμα, σύμφωνα με τη μαρτυρία του Παυσανία, βρισκόταν στο συγκεκριμένο τέμενος και ήταν επίσης κατασκευασμένο από παριανό μάρμαρο.