Στην Εθνική Πινακοθήκη η «καλλιέργεια του καπνού»

 Πρόκειται για ένα βαρύτιμο ζωγραφικό έργο που βρέθηκε στην παλιά καπναποθήκη της Σταυρούπολης Θεσσαλονίκης και παραχώρησε ο υπουργός Αγροτικής Ανάπτυξης, Κώστας Σκανδαλίδης, στη διευθύντρια της Εθνικής Πινακοθήκης, Μαρίνα Λαμπράκη-Πλάκα.Το έργο του περίφημου χαράκτη Τάσσου «ανακαλύφθηκε» πρόσφατα στο ισόγειο της παλιάς καπναποθήκης από το Γενικό Γραμματέα του ΥΠΑΑΤ Γιώργο Κανελλόπουλο και απεικονίζει όλα τα στάδια καλλιέργειας και επεξεργασίας του καπνού από άνδρες και γυναίκες αγρότες.

 Κατά τη διάρκεια παρουσίασης και παράδοσης του έργου τη Μεγάλη Τρίτη 10 Απριλίου, ο κ. Σκανδαλίδης ανέφερε πως στο έργο απεικονίζεται η θρακιώτικη ποικιλία καπνού «Μπασμάς» και πως ο καπνός αποτέλεσε εξέχον προϊόν της αγροτικής παραγωγής τη δεκαετία του 1950 και συγκεκριμένα το 1954 - που οι εξαγωγές της Ελλάδας ήταν 51 εκατομμύρια δολάρια - περίπου τα μισά από αυτά τα χρήματα προέρχονταν από τον καπνό.

 Ο κ. Σκανδαλίδης συνεχίζοντας σημείωσε πως η καλλιέργεια του καπνού σπούδασε και έζησε δύο γενιές αγροτών και πως σήμερα το υπουργείο θέλει να αναπτύξει μία συνεργασία με την Εθνική Πινακοθήκη με έργα που να αναφέρονται στη γη, στην αγροτιά και στις εικαστικές τέχνες. Η Κυρία Πλάκα από τη μεριά της αφού ευχαρίστησε θερμά τον κ. Σκανδαλίδη υποστήριξε πως το συγκεκριμένο έργο είναι μνημειακό όχι μόνο λόγω διαστάσεων αλλά και λόγω σύλληψης του καλλιτέχνη. Στη συνέχεια έπλεξε το εγκώμιο του χαράκτη Τάσσου λέγοντας πως «τα αγροτικά θέματα μιλούσαν στην ψυχή του καλλιτέχνη» και πρόσθεσε πως το έργο έχει λαϊκό άρωμα και πλουτίζει την ιστορία της νεότερης ελληνικής τέχνης.

 Ο χαράκτης Τάσσος (1914-1985) γεννήθηκε στη Λευκοχώρα Μεσσηνίας και το πραγματικό του όνομα ήταν Αναστάσιος Αλεβίζος. Αποφοίτησε από την Ανωτάτη Σχολή Καλών Τεχνών της Αθήνας και μεταξύ άλλων κατά τη διάρκεια της πλούσιας καριέρας του φιλοτέχνησε γραμματόσημα των Ελληνικών Ταχυδρομείων και της Κυπριακής Δημοκρατίας. Τα έργα του χαρακτηρίζονται από την τεχνική αρτιότητά τους και την συγκινησιακή απόδοση της μορφής των απλών ανθρώπων του μόχθου και του πόνου.

Το σχετικό Δελτίο Τύπου


Σύμφωνα με τα στοιχεία του ΥΠΑΑΤ, η ζωγραφική ζωοφόρος μνημειακών διαστάσεων των καλλιτεχνών φιλοτεχνήθηκε το 1960 για τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου Εθνικού Οργανισμού Καπνού Δυτικής Θεσσαλονίκης, στη Σταυρούπολη, κατόπιν παραγγελίας της Εταιρείας Παπαστράτος και αποτελείται από πέντε επιμέρους συνθέσεις ύψους 2 μέτρων, έχει συνολικό μήκος 12,40 μέτρων και είναι λάδι σε ύφασμα επικολλημένο σε ξύλο. Τη σύνθεση συμπληρώνει προπαρασκευαστική μακέτα.
Ο υπουργός, κατά την τελετή παρουσίασης και δωρεάς του έργου, τόνισε ότι η πρωτοβουλία του υπουργείου αποτελεί την αφετηρία για συνεργασία του ΥΠΑΑΤ με την Εθνική Πινακοθήκη, με βάση έργα που έχουν φιλοτεχνηθεί και βασίζονται στη γη και την καλλιέργειά της.
«Σήμερα είναι για μας μια ξεχωριστή ημέρα. Έχουμε μπροστά μας ένα εκπληκτικό έργο, αξιοσημείωτου μεγέθους, που απεικονίζει την καλλιέργεια της θρακιώτικης ποικιλίας «Μπασμάς» και το «ανακαλύψανε» στο κτήριο του παλαιού Καπνεργοστασίου, σε μια επίσκεψή τους, ο υφυπουργός Γιάννης Δριβελέγκας και ο Γενικός Γραμματέας Γιώργος Κανελλόπουλος. Πρόκειται για ένα ζωγραφικό έργο, του περίφημου Τάσσου, του μεγάλου χαράκτη, που γεννήθηκε το 1914 και πέθανε το 1985, που αποτύπωσε την προσφυγιά της δεκαετίας του ΄30, την αντίσταση της δεκαετίας του ΄40, την αγωνία του Έλληνα για πρόοδο στη δεκαετία του ΄50.

Η οικονομική ευρωστία της εποχής, αποτελεί την έμπνευση του έργου. Η σημασία του καπνού για την οικονομία του τόπου ήταν σημαντική. Στο τέλος της δεκαετίας του 1950, παρότι ο καπνός κάλυπτε μόλις το 5% της συνολικής καλλιεργούμενης έκτασης στην Ελλάδα, απασχολούσε 200.000 οικογένειες, προσφέροντας πρόσθετη απασχόληση σε άλλα 40.000 άτομα. Επίσης το 1954 από 151 εκατ. δολ. που ήταν οι εξαγωγές της χώρας, το 50% αφορούσε στις εξαγωγές καπνού. Είναι χαρακτηριστικό δείγμα του ελληνικού πολιτισμού και της ελληνικής τέχνης» επισήμανε μεταξύ άλλων ο Κώστας Σκανδαλίδης.
Από την πλευρά της, η Μαρίνα Λαμπράκη – Πλάκα ευχαρίστησε θερμά τον υπουργό Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστα Σκανδαλίδη για την αξιοποίηση του έργου και τη δωρεά του στην Εθνική Πινακοθήκη, τονίζοντας, μεταξύ άλλων, τα εξής:

«Θα ήθελα να ευχαριστήσω προσωπικά τον κ. Σκανδαλίδη που σκέφτηκε να διασώσει αυτό το μνημειακό έργο, το οποίο σώθηκε επειδή ευτυχώς δεν το παρατήρησε κανείς. Τον ευχαριστούμε εκ μέρους όλης της Εθνικής Πινακοθήκης για την πατριωτική του ευαισθησία Το έργο θα αξιοποιηθεί, πολύ γρήγορα, θα ετοιμάσουμε μία έκθεση στην Εθνική Γλυπτοθήκη, όπου θα προσθέσουμε και άλλα έργα με παρόμοιο θέμα.
Ο Τάσσος Αλεβίζος υπήρξε μεγάλη μορφή της χαρακτικής και ήταν ευαισθητοποιημένος πολιτικά. Ένας καλλιτέχνης που φυλακίστηκε στην κατοχή-ανήκε στο ΕΑΜ-και έδωσε μεγάλους πολιτικούς αγώνες».
 
Η καλλιέργεια του καπνού», ένα έργο μνημειακών διαστάσεων στις συλλογές της Εθνικής Πινακοθήκης 

 Φιλοτεχνημένο το 1960 για τις εγκαταστάσεις του εργοστασίου Εθνικού Οργανισμού Καπνού Δυτικής Θεσσαλονίκης, κατόπιν παραγγελίας της Εταιρείας Παπαστράτος, το μνημειακών διαστάσεων διακοσμητικό σύνολο, που φέρει την υπογραφή του γνωστού χαράκτη και ζωγράφου Τάσσου Αλεβίζου (1914-1985) και της συντρόφου του Λουκίας Μαγγιώρου (1914-2008), αποτελείται από πέντε επιμέρους συνθέσεις ύψους 2 μ. κι έχει συνολικό μήκος 12,40 μ. (λάδι σε ύφασμα επικολλημένο σε ξύλο). Τη μνημειακή σύνθεση συμπληρώνει προπαρασκευαστική μακέτα διαστάσεων 0,59 x 3,80 μ.

Αντιπροσωπευτικό δείγμα του υψηλής ποιότητας έργου του Τάσσου, η συγκεκριμένη μνημειακή ζωγραφική σύνθεση μεταπλάθει όλα εκείνα τα ιδιαίτερα χαρακτηριστικά, που προσδιορίζουν την ταυτότητα του χαρακτικού του έργου. Άνδρες και γυναίκες, που καταπιάνονται με τις εργασίες καλλιέργειας και επεξεργασίας του καπνού -σε όλα της τα στάδια και σε πολλαπλά επεισόδια-, απεικονίζονται δεσπόζοντες και καταλαμβάνουν ολόκληρη σχεδόν τη ζωγραφική επιφάνεια. Συγχρόνως, το τοπίο αποδίδεται υπαινικτικά, τον τόνο στην απόδοση των μορφών δίνουν τα δυνατά μαύρα περιγράμματα, ενώ η χρωματική κλίμακα παραμένει περιορισμένη σε τόνους γήινους και φαιούς, που εμπλουτίζονται, κατά κύριο λόγο, με ώχρες, γαλάζια, ανοιχτά γκρίζα και λευκά.
Ο γόνιμος τρόπος με τον οποίο η εμπειρία των καλλιτεχνικών πειραματισμών του Τάσσου με τη χαρακτική μεταγράφεται σε μια ιδιαιτέρως ενδιαφέρουσα διακοσμητική εργασία, συμβαδίζει εξάλλου με την παραγωγή, την ίδια εποχή –από τα τέλη της δεκαετίας του 1950 και καθόλη σχεδόν τη διάρκεια της δεκαετίας του 1960–, αντίστοιχων απεικονίσεων και στα έγχρωμα τυπώματά του. Αναμφίβολα, το –προσδιορισμένο και πολιτικά- ενδιαφέρον του για τον κόσμο της αγροτικής εργασίας, η ιδιαίτερα ευαίσθητη κοινωνικά ματιά του ίδιου και της συντρόφου του, επηρεάζουν το ύφος της απόδοσης των σκληρά εργαζόμενων ανθρώπων, που ανάγονται κατά κάποιο τρόπο σε σύμβολα της απαιτητικής, κοπιαστικής, χειρωνακτικής προσπάθειας. Σταθερά ασφαλώς παρούσα η βάση της ουσιαστικής γνωριμίας και των δύο με τα διδάγματα της βυζαντινής τέχνης, τα μοτίβα της αγγειογραφίας και της γλυπτικής της αρχαιότητας.

Η ζωγραφική ζωφόρος μνημειακών διαστάσεων των καλλιτεχνών Τάσσου Αλεβίζου και Λουκίας Μαγγιώρου εντοπίστηκε στο παλαιό κρατικό καπνεργοστάσιο της Θεσσαλονίκης, μεταφέρθηκε στην Αθήνα και δωρήθηκε στην Εθνική Πινακοθήκη με πρωτοβουλία του υπουργού Αγροτικής Ανάπτυξης και Τροφίμων Κώστα Σκανδαλίδη.