Ο τόπος σημαίνων, καθότι πλησίον του Ναυπλίου, έδρα της κυβέρνησης του Ιωάννη Καποδίστρια αλλά και μέρος όπου βρήκε τον θάνατο, μπροστά στην εκκλησία του Αγίου Σπυρίδωνα στις 27 Σεπτεμβρίου 1831 από τον γιο και τον αδερφό του Πετρόμπεη Μαυρομιχάλη. Στο δε Άργος, υπάρχουν ακόμη οι στρατώνες Ιππικού του Καποδίστρια, ενώ το όνομά του φέρει μια από τις κεντρικές οδούς της πόλης.
Εντύπωση μού προξένησε πως την ώρα που προσήλθα στο σινεμά είχε σχηματιστεί μια μεγάλη ουρά περιμένοντας να μπει στην αίθουσα προβολής. Καρφίτσα δεν έπεφτε, όχι και τόσο συχνό φαινόμενο σε ένα επαρχιακό σινεμά, όπως αυτό του Άργους. Θες η προβολή που έχει λάβει η ταινία; Συμπεριλαμβανομένης της αρνητικής διαφήμισης. Θες ότι η εορταστική περίοδος προσφέρει ευκαιρίες ανάπαυλας και ψυχαγωγίας; Θες η επιθυμία του κόσμου να πιαστεί από υγιή πρότυπα; Θες όλοι αυτοί οι παράγοντες;
Παρότι είχα διαβάσει κάμποσες αρνητικές κριτικές, το πνεύμα τους δεν με έπειθε και η διάθεσή μου παρέμενε καλοπροαίρετη. Να το πούμε ευθύς εξαρχής. Η ταινία είναι ιδιαιτέρως αξιόλογη. Το πρώτο στοίχημά της, να καταστήσει γνωστή την μορφή του πρώτου κυβερνήτη του νεοσύστατου κράτους στο ευρύ κοινό, επιτυγχάνεται πλήρως.
Στα σχολικά μας χρόνια, ο Καποδίστριας πρόβαλλε ως εκ μαγείας το 1828, όταν ψηφίστηκε από την Γ΄ Εθνοσυνέλευση, που πραγματοποιήθηκε στην Τροιζήνα του Πόρου το 1827, να αναλάβει τα ηνία του νεοσύστατου κράτους. Εντούτοις, το γιατί επιλέχθηκε και ποια ήταν η πρότερη δράση του παρέμεινε κατά το μάλλον ή ήττον σκιώδες. Η ταινία βοηθά να σχηματίσει κανείς μια σαφή εικόνα για το πώς κατέληξε ο Καποδίστριας να γίνει ο πρώτος κυβερνήτης της Ελλάδας, μέσα από μια βιογραφική και γραμμική προσέγγιση.
Ο Καποδίστριας, που διετέλεσε από το 1800 ως το 1807 γραμματέας του ανεξάρτητου Επτανησιακού κράτους – η ταινία δεν αναφέρεται στο διάστημα αυτό – , κλήθηκε το 1808 από τον τσάρο της Ρωσίας Αλέξανδρο να εργαστεί στο Υπουργείο εξωτερικών της Ρωσίας, αρχικά ως διπλωμάτης και αργότερα ως Υπουργός Εξωτερικών. Ο Κερκυραίος πολιτικός ήλπιζε πως με αυτόν τον τρόπο θα μπορούσε να προωθήσει το αίτημα της Ελλάδας για απελευθέρωση από τον οθωμανικό ζυγό.
Στις 7 Μάϊου 1809, σε επιστολή που απευθύνει προς την οικογένειά του από την Αγία Πετρούπολη, γράφει ο Καποδίστριας:
Μοί προσεφέρθη πολλάκις μία ἄνετος τοποθέτησις. Ἀπεποιήθην αὐτής ἄνευ δυσαρεσκείας. Θὰ ἦτο δυνατὸν νὰ καταστῶ Κροῖσος ὡς πρὸς τὰ πλούτη ἀλλ’ εἰς τοὺς ἀντίποδας. Θὰ εἶχα προχωρήσει κατὰ χίλια βήματα ἐν τῇ σταδιοδρομία μου, ἀλλ’ ἑκτός τῶν ἀρχῶν καὶ τῆς ἀτμοσφαίρας ἡμῶν.
Ή αργότερα το 1814 από τη Βιέννη διατρανώνει και πάλι απευθυνόμενος προς την οικογένειά του :
Νὰ προστατεύσωμεν τὰ πραγματικὰ συμφέροντα τῆς Πατρίδος ἡμῶν. Αὐταὶ εἶναι αἱ ἐπιδιώξεις μου καὶ πρὸς τὴν ἐπιτυχίαν ἑνὸς τοιούτου σκοποῦ θὰ τείνουν αἱ προσπάθειαί μου.
Ο Καποδίστριας διαδραματίζει καίριο ρόλο στην ενοποίηση της Ελβετίας, ως επίσημος απεσταλμένος του τσάρου της Ρωσίας στη χώρα αυτή κατά τα έτη 1813-1814, ενώ απέτρεψε τον διαμοιρασμό της Γαλλίας το 1815.
Έχοντας στηρίξει την Ελληνική Επανάσταση από το εξωτερικό, διαθέτοντας επαφές με τις δυνάμεις του εξωτερικού και ύστερα από την επιτυχή του πορεία ως διπλωμάτη και Υπουργού Εξωτερικών του τσάρου, έρχεται στο Ναύπλιο στις 8 Ιανουαρίου του 1828 ως κυβερνήτης του Ελληνικού κράτους.
Στην ταινία προβάλλεται έντονα η πίστη του προς τα Θεία. Επικρίθηκε για αυτό ο σκηνοθέτης, αλλά η θρησκευτικότητα του Καποδίστρια επιβεβαιώνεται από τις πηγές. Η προκήρυξη του νέου κυβερνήτη προς τους Έλληνες κατά την άφιξή του ξεκινάει, παραδείγματος χάριν, ως εξής:
Ἐὰν ὁ Θεὸς μεθ’ ἡμῶν, τίς καθ’ ἡμῶν;
Εὐχαριστῶ τὸν Θεὸν ὅτι ἔφθασα τέλος ἐν μέσῳ ὑμῶν, καὶ εἰς ὑμᾶς εὐγνομονῶ βαθύτατα διὰ τὴν χαρὰν μεθ’ ἧς με ἐδέχθητε καὶ τὴν ἀπεριόριστον ἐμπιστοσύνην ἣν με δεικνύετε.
Διαβάσαμε για το περιορισμένο budget της ταινίας και πράγματι σε μια-δυο σκηνές αυτό είναι εμφανές. Διαβάσαμε ακόμη περί εξιδανικευτικής παρουσίασης του Καποδίστρια. Ενδεχομένως σε ορισμένα σημεία να εντοπίζεται ένα σχήμα υπερβολής: οι κακοί ξένοι - ο αξιέπαινος Καποδίστριας, πράγμα, όμως, που δεν επηρεάζει το συνολικό αποτέλεσμα.
Χάριτας αναπέμπουμε στον Γιάννη Σμαραγδή για το όμορφο αποτέλεσμα, για το πολιτισμικό φορτίο που φέρει η ταινία του και για την διάδοση προς το κοινό της ζωής και του έργου μιας σπουδαίας πολιτικής μορφής του Νέου Ελληνικού Κράτους.
Σπεύσατε στους κινηματογράφους! Το χειροκρότημα στο τέλος, που παρατηρείται από τα μεγάλα αστικά κέντρα ως την επαρχία, είναι απόδειξη πως ο κόσμος διψά για κάτι πιο υγιές, πιο αυθεντικό, που θα τον εμπνεύσει και θα του παράσχει ένα πρότυπο πολιτικού ηγέτη. Και καλή χρονιά!
Του Γαβριήλ Μπομπέτση
Υπ. Διδάκτορα Κλασικής Φιλολογίας στο Πανεπιστήμιο της Λιλ –
Διδάσκοντος στο πανεπιστήμιο της Ναντέρ
