.jpg "Αργολίδα: Στο Αρχαίο Θέατρο Επιδαύρου καταγράφονται και σήμερα τα φίδια του Ασκληπιού")
Το έργο ΒΙΑΣ Ι, που υλοποιήθηκε στο πλαίσιο συνεργασίας του υπουργείου Πολιτισμού, του υπουργείου Περιβάλλοντος και Ενέργειας, του ΟΦΥΠΕΚΑ και του ΕΚΠΑ, ανέδειξε μια ολιστική προσέγγιση του πολιτιστικού τοπίου.
Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου «ΒΙΑΣ Ι», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και υλοποιήθηκε από το Τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ, με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Ζωικής Ποικιλότητας, Παναγιώτη Παφίλη, ανέδειξε την καταγραφή 10.460 ειδών χλωρίδας και πανίδας σε 20 εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους, όπως η Ακρόπολη, οι Δελφοί και η Δήλος. Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα του ΒΙΑΣ Ι είχαν ανακοινωθεί σε σχετική ημερίδα και σε έναν εξαιρετικά επιμελημένο τόμο (εκδ. BrokenHill).«Η σημασία των αρχαιολογικών οικοτόπων είναι εντυπωσιακή», είχε τονίσει τότε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, η οποία και πρότεινε το συγκεκριμένο έργο, επισημαίνοντας ότι, ενώ αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% της ελληνικής επικράτειας, φιλοξενούν σχεδόν το 11% της ελληνικής βιοποικιλότητας.
«ΒΙΑΣ ΙΙ»
Το πρόγραμμα συνεχίζεται με το ΒΙΑΣ ΙΙ, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και διευρύνει το ερευνητικό πεδίο σε 36 αρχαιολογικούς χώρους πανελλαδικά, από Μυκήνες και Κνωσό έως Βεργίνα και Αμφίπολη, και νησιωτικούς τόπους, όπως το Καστελόριζο και το Αγαθονήσι. Συγκεκριμένα, το ΒΙΑΣ ΙΙ δεν περιορίζεται μόνο στην καταγραφή της σύγχρονης χλωρίδας και πανίδας, αλλά περιλαμβάνει και τη μελέτη της παρουσίας φυτών και ζώων από την αρχαιότητα έως τον 18ο αιώνα, την οποία αναλαμβάνει το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του ΕΙΕ, μέσω ιστορικών πηγών.
«Σε περίπου έναν μήνα οι πρώτοι ερευνητές θα πραγματοποιήσουν επισκέψεις στους αρχαιολογικούς χώρους», σημειώνει στον «Ε.Τ.» ο επιστημονικός υπεύθυνος του ΒΙΑΣ, καθηγητής του ΕΚΠΑ, Παναγιώτης Παφίλης, τονίζοντας ότι τόσο το ΒΙΑΣ Ι όσο και το ΒΙΑΣ ΙΙ αποτελούν διεπιστημονικές έρευνες, με ανάδοχο το ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με άλλα πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.
Οσον αφορά τα δύο κύρια συμπεράσματα του ΒΙΑΣ, ο κ. Παφίλης μας εξηγεί ότι το πρώτο κινείται σε τεχνικό επίπεδο και αφορά το γεγονός πως οι αρχαιολογικοί χώροι, «ως οι παλαιότερες θεσμικά προστατευμένες περιοχές της χώρας, έτυχαν ιδιαίτερα αποτελεσματικής προστασίας». Σε πολλούς χώρους πραγματοποιήθηκαν μεγάλης κλίμακας ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως στην Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά, με αποτέλεσμα να προστατευθούν ταυτόχρονα πολλαπλά στοιχεία των χώρων.
«Ενα από αυτά ήταν και η βιοποικιλότητα», η οποία, όπως μας εξηγεί ο καθηγητής, διατηρήθηκε χωρίς να υπήρχε τότε η γνώση περί προστασίας βιοποικιλότητας. Το δεύτερο συμπέρασμα σχετίζεται με την έννοια του «πολιτισμικού τοπίου», όπως έχει εισαχθεί από την UNESCO, δηλαδή τη σύνθεση του φυσικού τοπίου με τις ανθρώπινες δραστηριότητες. «Και σε αυτό το πεδίο η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι ξερολιθιές, ιδιαίτερα στο Αιγαίο και στα Ζαγόρια, είναι ανθρώπινες κατασκευές που έχουν διαμορφώσει το τοπίο και ταυτόχρονα λειτουργούν ως καταφύγια για πλήθος ειδών».
Στη συζήτησή μας, ο κ. Παφίλης επεκτείνει την προσέγγιση του προγράμματος, περιγράφοντάς το ως μια δυνατότητα να «ταξιδέψουμε» στον χρόνο, σαν χρονοκάψουλα: «Μας επιτρέπει να δούμε τη φύση, τα ζώα και το τοπίο όπως ακριβώς τα έβλεπαν οι Μινωίτες στη Φαιστό και την Κνωσό, οι άνθρωποι των βυζαντινών χρόνων στον Μυστρά και στο Γεράκι Λακωνίας ή οι κάτοικοι των ρωμαϊκών χρόνων στη Νικόπολη».
Με αυτές τις σκέψεις κι εν αναμονή των νέων αποτελεσμάτων του ΒΙΑΣ ΙΙ, ο «Ε.Τ» ταξιδεύει σε ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές «νησίδες ζωής» που, όσο σιωπηλές κι αν μοιάζουν, σφύζουν από ζωή. Καθρέπτης των μελετών του πρώτου προγράμματος, ο τελικός κατάλογος των «μοναδικών» ειδών παραμένει εντυπωσιακός: 4.399 είδη!
ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ
Νυχτερίδες και φίδια
Κέντρο λατρείας του Ασκληπιού, όπου πριν από χιλιετίες συνέρρεαν ασθενείς από ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο αναζητώντας ίαση. Το ήπιο τοπίο της Επιδαύρου, με κυπαρίσσια, πικροδάφνες, πεύκα, εκτεταμένους ελαιώνες και πλούσια ποώδη βλάστηση, συνθέτει ένα φυσικό περιβάλλον που φιλοξενεί σημαντική ποικιλία άγριας πανίδας. Στην περιοχή καταγράφονται τσακάλια και οκτώ είδη νυχτερίδων, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία πλούσιων πληθυσμών της ενδημικής ανατολικής τσαπερδόνας.
Εντυπωσιακή είναι και η καταγραφή οκτώ ειδών φιδιών, ανάμεσά τους και ο λαφιάτης του Ασκληπιού, γεγονός που προσδίδει έντονο συμβολισμό στον χώρο, καθώς τα φίδια αποτελούσαν ιερά ζώα του θεού της Ιατρικής, σύμβολα ίασης αλλά και θανάτου. Ο λαφιάτης συνοδεύει τις εικονογραφικές αναπαραστάσεις τόσο του Ασκληπιού όσο και της κόρης του, Υγείας.
Η παρουσίαση των αποτελεσμάτων του έργου «ΒΙΑΣ Ι», το οποίο χρηματοδοτήθηκε από τον ΟΦΥΠΕΚΑ και υλοποιήθηκε από το Τμήμα Βιολογίας του ΕΚΠΑ, με επιστημονικό υπεύθυνο τον καθηγητή Ζωικής Ποικιλότητας, Παναγιώτη Παφίλη, ανέδειξε την καταγραφή 10.460 ειδών χλωρίδας και πανίδας σε 20 εμβληματικούς αρχαιολογικούς χώρους, όπως η Ακρόπολη, οι Δελφοί και η Δήλος. Σημειώνεται ότι τα αποτελέσματα του ΒΙΑΣ Ι είχαν ανακοινωθεί σε σχετική ημερίδα και σε έναν εξαιρετικά επιμελημένο τόμο (εκδ. BrokenHill).«Η σημασία των αρχαιολογικών οικοτόπων είναι εντυπωσιακή», είχε τονίσει τότε η υπουργός Πολιτισμού, Λίνα Μενδώνη, η οποία και πρότεινε το συγκεκριμένο έργο, επισημαίνοντας ότι, ενώ αντιπροσωπεύουν λιγότερο από το 1% της ελληνικής επικράτειας, φιλοξενούν σχεδόν το 11% της ελληνικής βιοποικιλότητας.
«ΒΙΑΣ ΙΙ»
Το πρόγραμμα συνεχίζεται με το ΒΙΑΣ ΙΙ, που ήδη βρίσκεται σε εξέλιξη και διευρύνει το ερευνητικό πεδίο σε 36 αρχαιολογικούς χώρους πανελλαδικά, από Μυκήνες και Κνωσό έως Βεργίνα και Αμφίπολη, και νησιωτικούς τόπους, όπως το Καστελόριζο και το Αγαθονήσι. Συγκεκριμένα, το ΒΙΑΣ ΙΙ δεν περιορίζεται μόνο στην καταγραφή της σύγχρονης χλωρίδας και πανίδας, αλλά περιλαμβάνει και τη μελέτη της παρουσίας φυτών και ζώων από την αρχαιότητα έως τον 18ο αιώνα, την οποία αναλαμβάνει το Ινστιτούτο Ιστορικών Ερευνών του ΕΙΕ, μέσω ιστορικών πηγών.
«Σε περίπου έναν μήνα οι πρώτοι ερευνητές θα πραγματοποιήσουν επισκέψεις στους αρχαιολογικούς χώρους», σημειώνει στον «Ε.Τ.» ο επιστημονικός υπεύθυνος του ΒΙΑΣ, καθηγητής του ΕΚΠΑ, Παναγιώτης Παφίλης, τονίζοντας ότι τόσο το ΒΙΑΣ Ι όσο και το ΒΙΑΣ ΙΙ αποτελούν διεπιστημονικές έρευνες, με ανάδοχο το ΕΚΠΑ, σε συνεργασία με άλλα πανεπιστήμια και ερευνητικά ιδρύματα.
Οσον αφορά τα δύο κύρια συμπεράσματα του ΒΙΑΣ, ο κ. Παφίλης μας εξηγεί ότι το πρώτο κινείται σε τεχνικό επίπεδο και αφορά το γεγονός πως οι αρχαιολογικοί χώροι, «ως οι παλαιότερες θεσμικά προστατευμένες περιοχές της χώρας, έτυχαν ιδιαίτερα αποτελεσματικής προστασίας». Σε πολλούς χώρους πραγματοποιήθηκαν μεγάλης κλίμακας ανθρώπινες παρεμβάσεις, όπως στην Ακρόπολη και την Αρχαία Αγορά, με αποτέλεσμα να προστατευθούν ταυτόχρονα πολλαπλά στοιχεία των χώρων.
«Ενα από αυτά ήταν και η βιοποικιλότητα», η οποία, όπως μας εξηγεί ο καθηγητής, διατηρήθηκε χωρίς να υπήρχε τότε η γνώση περί προστασίας βιοποικιλότητας. Το δεύτερο συμπέρασμα σχετίζεται με την έννοια του «πολιτισμικού τοπίου», όπως έχει εισαχθεί από την UNESCO, δηλαδή τη σύνθεση του φυσικού τοπίου με τις ανθρώπινες δραστηριότητες. «Και σε αυτό το πεδίο η Ελλάδα αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα: οι ξερολιθιές, ιδιαίτερα στο Αιγαίο και στα Ζαγόρια, είναι ανθρώπινες κατασκευές που έχουν διαμορφώσει το τοπίο και ταυτόχρονα λειτουργούν ως καταφύγια για πλήθος ειδών».
Στη συζήτησή μας, ο κ. Παφίλης επεκτείνει την προσέγγιση του προγράμματος, περιγράφοντάς το ως μια δυνατότητα να «ταξιδέψουμε» στον χρόνο, σαν χρονοκάψουλα: «Μας επιτρέπει να δούμε τη φύση, τα ζώα και το τοπίο όπως ακριβώς τα έβλεπαν οι Μινωίτες στη Φαιστό και την Κνωσό, οι άνθρωποι των βυζαντινών χρόνων στον Μυστρά και στο Γεράκι Λακωνίας ή οι κάτοικοι των ρωμαϊκών χρόνων στη Νικόπολη».
Με αυτές τις σκέψεις κι εν αναμονή των νέων αποτελεσμάτων του ΒΙΑΣ ΙΙ, ο «Ε.Τ» ταξιδεύει σε ορισμένες από τις πιο εντυπωσιακές «νησίδες ζωής» που, όσο σιωπηλές κι αν μοιάζουν, σφύζουν από ζωή. Καθρέπτης των μελετών του πρώτου προγράμματος, ο τελικός κατάλογος των «μοναδικών» ειδών παραμένει εντυπωσιακός: 4.399 είδη!
ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ
Νυχτερίδες και φίδια
Κέντρο λατρείας του Ασκληπιού, όπου πριν από χιλιετίες συνέρρεαν ασθενείς από ολόκληρο τον ελλαδικό χώρο αναζητώντας ίαση. Το ήπιο τοπίο της Επιδαύρου, με κυπαρίσσια, πικροδάφνες, πεύκα, εκτεταμένους ελαιώνες και πλούσια ποώδη βλάστηση, συνθέτει ένα φυσικό περιβάλλον που φιλοξενεί σημαντική ποικιλία άγριας πανίδας. Στην περιοχή καταγράφονται τσακάλια και οκτώ είδη νυχτερίδων, ενώ ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η παρουσία πλούσιων πληθυσμών της ενδημικής ανατολικής τσαπερδόνας.
Εντυπωσιακή είναι και η καταγραφή οκτώ ειδών φιδιών, ανάμεσά τους και ο λαφιάτης του Ασκληπιού, γεγονός που προσδίδει έντονο συμβολισμό στον χώρο, καθώς τα φίδια αποτελούσαν ιερά ζώα του θεού της Ιατρικής, σύμβολα ίασης αλλά και θανάτου. Ο λαφιάτης συνοδεύει τις εικονογραφικές αναπαραστάσεις τόσο του Ασκληπιού όσο και της κόρης του, Υγείας.
