Το «Εθνικό Απολυτήριο» δεν είναι μια τεχνική αλλαγή. Αλλάζει το περιεχόμενο, τον ρυθμό και τον σκοπό του Λυκείου: από μορφωτικό δικαίωμα για όλα τα παιδιά, το μετατρέπει σε ακόμη πιο σκληρό μηχανισμό ταξινόμησης και αποκλεισμού.
Με το «Εθνικό Απολυτήριο» ο βαθμός και των τριών τάξεων του Λυκείου θα συνυπολογίζεται στον τελικό τίτλο και θα συνδέεται άμεσα με την πρόσβαση στα ΑΕΙ. Θεσμοθετούνται υποχρεωτικές γραπτές εξετάσεις από τάξη σε τάξη, με θέματα αποκλειστικά από την Τράπεζα Θεμάτων και με εξωτερικούς ελέγχους. Έτσι, το άγχος δεν μειώνεται αλλά απλώνεται σε ολόκληρη τη σχολική ζωή. Από την Α΄ Λυκείου κάθε μαθητής θα ζει σε καθεστώς μόνιμης αξιολόγησης και ανταγωνισμού, με κάθε τάξη να λειτουργεί ως φίλτρο αποκλεισμού.
Διακηρυγμένος στόχος όλων των κυβερνήσεων τα τελευταία χρόνια είναι να αντιστραφεί η σχέση του ποσοστού των μαθητών που προσανατολίζονται στην τεχνική εκπαίδευση σε σχέση με τη γενική. Μέσα από αυτές τις αναδιαρθρώσεις επιδιώκουν να απομακρύνουν μαθητές από το γενικό λύκειο, αλλά και από τα ΕΠΑΛ, και να τους οδηγήσουν στην πρόωρη κατάρτιση και στις επαγγελματικές σχολές κατάρτισης.
Το σχολείο παύει να μορφώνει και μετατρέπεται σε μηχανή παραγωγής βαθμών. Οι αλλεπάλληλες εξετάσεις οδηγούν σε διδασκαλία για την εξέταση, σε παπαγαλία, φορμαλισμό και στείρα κάλυψη ύλης. Υποβαθμίζεται ο παιδαγωγικός ρόλος του εκπαιδευτικούοι παιδαγωγικές πρακτικές, υποβαθμίζονται οι δημιουργικές εργασίες και «στριμώχνονται» η συζήτηση, η έρευνα, η συνεργατική μάθηση και ο χρόνος για εμπέδωση.
Το «Εθνικό Απολυτήριο» ενισχύει μια εκπαιδευτική διαδικασία αποστεωμένη από την ουσιαστική μόρφωση, επικεντρωμένη σε «στεγνούς» διδακτικούς στόχους. Υπονομεύει τη συναισθηματική και ψυχοκινητική ανάπτυξη, την καλλιέργεια στάσεων και συμπεριφορών, καθώς και τη συλλογική εργασία, ενώ στερεί ακόμη περισσότερο τον ελεύθερο χρόνο των μαθητών, οδηγώντας σε μορφές εκτόνωσης ξένες προς αρμονικές συνθήκες ανάπτυξης, κοινωνικοποίησης και δημιουργίας στην εφηβεία.
Την ίδια στιγμή, το «Εθνικό Απολυτήριο» φουσκώνει την αγορά της εκπαίδευσης. Όσο ο ανταγωνισμός για βαθμούς εντείνεται, τόσο οι οικογένειες ωθούνται στα φροντιστήρια, στα ιδιαίτερα και στα βοηθήματα. Η μόρφωση μετατρέπεται σε εμπόρευμα. Οι λαϊκές οικογένειες πληρώνουν ακριβά ή αποκλείονται, ενώ μεγαλώνει ο κίνδυνος επανάληψης τάξης, αλλαγής πορείας ή εγκατάλειψης του σχολείου για χιλιάδες παιδιά που δεν μπορούν να αντέξουν το κόστος και την πίεση.
Το σχέδιο δεν αφορά μόνο τις εξετάσεις. Εντάσσεται σε μια συνολική στρατηγική: λιγότεροι στα δημόσια ΑΕΙ, περισσότεροι στην πρόωρη κατάρτιση και στην ιδιωτική εκπαίδευση. Όσο δυσκολεύει η πρόσβαση στο πανεπιστήμιο, τόσο ανοίγει ο δρόμος για ιδιωτικά κολέγια, δίδακτρα και «εναλλακτικές διαδρομές» για όσους μπορούν να πληρώσουν. Την ίδια ώρα, η κυβέρνηση, μέσω της συνταγματικής αναθεώρησης, επιδιώκει την πλήρη κατάργηση του άρθρου 16, ώστε να απελευθερωθεί ολοκληρωτικά η αγορά της τριτοβάθμιας εκπαίδευσης. Να ανοίξει δηλαδή ο δρόμος για ιδιωτικά πανεπιστήμια και προγράμματα σπουδών με δίδακτρα, που ήδη αναπτύσσονται με ταχύτητα και παρουσιάζονται προκλητικά ως «εναλλακτικές διαδρομές».Η μόρφωση από κοινωνικό δικαίωμα μετατρέπεται σε ατομική υπόθεση και εμπόρευμα.
Η διεθνής πείρα είναι αποκαλυπτική. Σε χώρες με «εθνικά απολυτήρια» οι κοινωνικές ανισότητες βαθαίνουν και η ιδιωτική δαπάνη εκτοξεύεται. Τα παιδιά των εργατικών οικογενειών φιλτράρονται νωρίτερα, ενώ η εξωσχολική αγορά γιγαντώνεται. Τα προβλήματα του σχολείου —υποχρηματοδότηση, ελλείψεις προσωπικού, μεγάλες τάξεις— δεν λύνονται με περισσότερες εξετάσεις αλλά με στήριξη και επένδυση στη δημόσια εκπαίδευση.
Το «Εθνικό Απολυτήριο» δεν εμφανίστηκε ξαφνικά. Επανέρχεται εδώ και 30 χρόνια από όλες τις κυβερνήσεις ως στρατηγική επιλογή, γιατί υπηρετεί τον ίδιο στόχο: να μετατραπεί το Λύκειο σε εργαλείο ταξικής επιλογής και διαφοροποίησης. Δεν είναι τυχαίο ότι αυτή τη γραμμή έχουν υπηρετήσει με συνέπεια όλα τα κόμματα που κυβέρνησαν, ΝΔ, ΠΑΣΟΚ και ΣΥΡΙΖΑ.
Γι’ αυτό αναζητείται «εθνικός διάλογος» και συναίνεση από δυνάμεις που, παρά τις επιμέρους διαφορές τους, συμφωνούν στον πυρήνα: περισσότερους μηχανισμούς αξιολόγησης και εξετάσεων, «μέτρηση» της επίδοσης, σύνδεση των τίτλων σπουδών με την πρόσβαση και με την «αγορά εκπαιδευτικών υπηρεσιών».
Στόχος είναι η διαμόρφωση μιας νέας γενιάς εργαζομένων πλήρως υποταγμένων στα κελεύσματα της αγοράς, για εργασία χωρίς όρια και χωρίς δικαιώματα, ενός τεχνικού και επιστημονικού δυναμικού που θα προσαρμόζεται στις ανάγκες των μεγάλων επιχειρήσεων για τη μέγιστη κερδοφορία, σε συνθήκες πολεμικής οικονομίας.
Όμως η ιστορία δείχνει ότι αυτά τα σχέδια μπορούν να μπλοκαριστούν. Οι νόμοι Αρσένη ανατράπηκαν με μαζικούς αγώνες μαθητών, εκπαιδευτικών και γονιών. Τίποτα δεν είναι προδιαγεγραμμένο.
Δεν υπερασπιζόμαστε «το παλιό». Υπερασπιζόμαστε το δικαίωμα όλων των παιδιών στη μόρφωση και παλεύουμε για ουσιαστική αναβάθμιση του σχολείου.
Απέναντι σε αυτό το αντιπαιδαγωγικό και αντιλαϊκό σχέδιο προβάλλουμε άλλη κατεύθυνση: σχολείο που μορφώνει και δεν εξοντώνει. Διεκδικούμε αναλυτικά προγράμματα για γνώση και κριτική σκέψη, μικρότερα τμήματα, σύγχρονες υποδομές, μόνιμους διορισμούς, ενισχυτική διδασκαλία μέσα στο σχολείο, κατάργηση της Τράπεζας Θεμάτων και της Ελάχιστης Βάσης Εισαγωγής, ουσιαστική αναβάθμιση της επαγγελματικής εκπαίδευσης με δικαιώματα και δυνατότητα συνέχισης σπουδών.
Σήμερα απαιτείται κοινή δράση εκπαιδευτικών, γονιών και μαθητών. Να μην περάσει το «Εθνικό Απολυτήριο». Να υπερασπιστούμε το δικαίωμα όλων των παιδιών στη μόρφωση, στη γνώση και στη ζωή με αξιοπρέπεια. Το σχολείο ανήκει στους μαθητές και στην κοινωνία — όχι στην αγορά και στους μηχανισμούς αποκλεισμού.
ΕΚΛΕΓΜΕΝΟΙ ΜΕ ΤΗΝ ΑΣΕ ΣΕ ΣΕΠΕ ΚΑΙ ΕΛΜΕ ΑΡΓΟΛΙΔΑΣ
