(1).webp "ΒΙΟΚΑΡΠΟΣ")
Οι περισσότεροι μελετητές συμφωνούν σε μια πιθανή χρονολόγησή τους γύρω στο 100 μ.Χ.. Δύο από αυτές αναφέρονται λεπτομερώς στη διαμονή του στο Άργος και τους δεσμούς του με την πόλη του Άργους και τους Αργείους. Σήμερα δημοσιεύω τη δεύτερη επιστολή, την "Προς Παυσανίαν":
Πρὸς Παυσανίαν
Έχω οστρακισθεί, Παυσανία, από τους Αθηναίους και τώρα βρίσκομαι στο Άργος, ώστε οι Αθηναίοι να μη διατρέξουν κανένα κακό εξαιτίας μου. Είχαν την εντύπωση ότι θα υπέφεραν εξαιτίας μου· γι’ αυτό δεν καθυστέρησα περισσότερο —καθότι δεν ήταν πλέον δυνατόν να περιμένω— αλλά εγκατέλειψα την Αθήνα και τους απήλλαξα από τον φόβο τους. Οι Αργείοι με υποδέχθηκαν όχι απλώς ως έναν ακόμη φυγάδα, και επιθυμούν να επωφεληθούν από τη συνθήκη την οποία οι Αθηναίοι προηγουμένως επωφελούνταν. Έτσι, θεωρούν ότι είμαι άξιος να αναλάβω την ευθύνη της ανώτατης στρατιωτικής διοίκησης ολόκληρου του Άργους. Μου προξενούν όμως μεγάλη φόρτιση, αρνούμενοι να μου επιτρέψουν να παραμείνω απλώς ως φυγάς, όπως επεδίωκαν οι Αθηναίοι. Βρίσκω δύσκολο να απορρίψω τον ενθουσιασμό τους για το πρόσωπό μου· θα ήταν όμως ακόμη χειρότερο να αποδεχθώ όσα μου προσφέρουν· διότι, αν ακολουθούσα αυτή την οδό, θα εθεωρείτο ότι ο οστρακισμός μου υπήρξε δικαιολογημένος. Θα πλησίαζε μάλιστα σε ομολογία ενοχής, εάν εγώ, ο οποίος εκδιώχθηκα από τους Αθηναίους επειδή επιχείρησα να αναλάβω την εξουσία, εγκατέλειπα το Άργος επειδή εξαναγκάζομαι να την αναλάβω.
Ωστόσο, νομίζω, Παυσανία, ότι θα ήταν εντελώς μάταιο να αναζητήσω και άλλη πόλη για να κατοικήσω, εάν επιμείνουν υπερβολικά στις πιέσεις τους· διότι, όπου κι αν κατευθυνθώ, θα πρέπει να μεριμνώ ώστε τα πράγματα να μην εξελιχθούν όπως συνέβη στην Αθήνα.
Δεν γνωρίζω αν θα έπρεπε τώρα να ανησυχώ και να φοβάμαι ιδιαίτερα για εσένα, μιας και τα πηγαίνεις τόσο καλά. Έχω μάθει ότι ελέγχεις σχεδόν ολόκληρο τον Ελλήσποντο μέχρι τον Βόσπορο, ότι σχεδιάζεις μια απόπειρα στην Ιωνία, και ότι το όνομά σου έχει γίνει ήδη πολύ οικείο στον Βασιλιά. Εμείς που προσευχόμαστε για τη συνεχή καλή σου τύχη, θα προτιμούσαμε πολύ περισσότερο να μην είχες καταφέρει τόσα πολλά.
Μην προκαλείς την τύχη σου, Παυσανία· μην αγνοείς το γεγονός ότι η επιτυχία συχνά γεννά κακοτυχία για τους ανθρώπους. Αυτό συνέβαινε πάντα για όλους τους ανθρώπους, αλλά ειδικά για εκείνους που κυβερνώνται από τους νόμους και το λαό. Αναλαμβάνουμε τη διοίκηση ως υπηρέτες του λαού, αλλά μόλις βρεθούμε σε θέση ισχύος, μας φθονούν εκείνοι που μας παραχώρησαν την εξουσία εξαρχής.
Έπειτα μας καταστρέφουν, χωρίς να μας επιστρέφουν στο ίδιο σημείο που βρισκόμασταν πριν από τη διακυβέρνησή μας, αλλά, αποδεικνύοντας την αυθεντία τους και επωφελούμενοι από την αστάθεια της τύχης, καθαιρούν τους ηγεμόνες τους, στέλνοντάς μας στην εξορία ή στον θάνατο. Επομένως, όσοι θέλουν να ευημερήσουν στην πόλη θα πρέπει να αποφεύγουν αυτό ακριβώς το πράγμα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Θα πρέπει να αναλογιστείς, Παυσανία, πώς μπορείς να επηρεαστείς λιγότερο από την τεράστια αλλαγή που θα προκύψει από την τωρινή σου καλή τύχη. Όσο για μένα, επειδή τα έχω βιώσει όλα, αρνούμαι πλέον να κυνηγάω την καλή τύχη.
Πρὸς Παυσανίαν
Έχω οστρακισθεί, Παυσανία, από τους Αθηναίους και τώρα βρίσκομαι στο Άργος, ώστε οι Αθηναίοι να μη διατρέξουν κανένα κακό εξαιτίας μου. Είχαν την εντύπωση ότι θα υπέφεραν εξαιτίας μου· γι’ αυτό δεν καθυστέρησα περισσότερο —καθότι δεν ήταν πλέον δυνατόν να περιμένω— αλλά εγκατέλειψα την Αθήνα και τους απήλλαξα από τον φόβο τους. Οι Αργείοι με υποδέχθηκαν όχι απλώς ως έναν ακόμη φυγάδα, και επιθυμούν να επωφεληθούν από τη συνθήκη την οποία οι Αθηναίοι προηγουμένως επωφελούνταν. Έτσι, θεωρούν ότι είμαι άξιος να αναλάβω την ευθύνη της ανώτατης στρατιωτικής διοίκησης ολόκληρου του Άργους. Μου προξενούν όμως μεγάλη φόρτιση, αρνούμενοι να μου επιτρέψουν να παραμείνω απλώς ως φυγάς, όπως επεδίωκαν οι Αθηναίοι. Βρίσκω δύσκολο να απορρίψω τον ενθουσιασμό τους για το πρόσωπό μου· θα ήταν όμως ακόμη χειρότερο να αποδεχθώ όσα μου προσφέρουν· διότι, αν ακολουθούσα αυτή την οδό, θα εθεωρείτο ότι ο οστρακισμός μου υπήρξε δικαιολογημένος. Θα πλησίαζε μάλιστα σε ομολογία ενοχής, εάν εγώ, ο οποίος εκδιώχθηκα από τους Αθηναίους επειδή επιχείρησα να αναλάβω την εξουσία, εγκατέλειπα το Άργος επειδή εξαναγκάζομαι να την αναλάβω.
Ωστόσο, νομίζω, Παυσανία, ότι θα ήταν εντελώς μάταιο να αναζητήσω και άλλη πόλη για να κατοικήσω, εάν επιμείνουν υπερβολικά στις πιέσεις τους· διότι, όπου κι αν κατευθυνθώ, θα πρέπει να μεριμνώ ώστε τα πράγματα να μην εξελιχθούν όπως συνέβη στην Αθήνα.
Δεν γνωρίζω αν θα έπρεπε τώρα να ανησυχώ και να φοβάμαι ιδιαίτερα για εσένα, μιας και τα πηγαίνεις τόσο καλά. Έχω μάθει ότι ελέγχεις σχεδόν ολόκληρο τον Ελλήσποντο μέχρι τον Βόσπορο, ότι σχεδιάζεις μια απόπειρα στην Ιωνία, και ότι το όνομά σου έχει γίνει ήδη πολύ οικείο στον Βασιλιά. Εμείς που προσευχόμαστε για τη συνεχή καλή σου τύχη, θα προτιμούσαμε πολύ περισσότερο να μην είχες καταφέρει τόσα πολλά.
Μην προκαλείς την τύχη σου, Παυσανία· μην αγνοείς το γεγονός ότι η επιτυχία συχνά γεννά κακοτυχία για τους ανθρώπους. Αυτό συνέβαινε πάντα για όλους τους ανθρώπους, αλλά ειδικά για εκείνους που κυβερνώνται από τους νόμους και το λαό. Αναλαμβάνουμε τη διοίκηση ως υπηρέτες του λαού, αλλά μόλις βρεθούμε σε θέση ισχύος, μας φθονούν εκείνοι που μας παραχώρησαν την εξουσία εξαρχής.
Έπειτα μας καταστρέφουν, χωρίς να μας επιστρέφουν στο ίδιο σημείο που βρισκόμασταν πριν από τη διακυβέρνησή μας, αλλά, αποδεικνύοντας την αυθεντία τους και επωφελούμενοι από την αστάθεια της τύχης, καθαιρούν τους ηγεμόνες τους, στέλνοντάς μας στην εξορία ή στον θάνατο. Επομένως, όσοι θέλουν να ευημερήσουν στην πόλη θα πρέπει να αποφεύγουν αυτό ακριβώς το πράγμα περισσότερο από οτιδήποτε άλλο.
Θα πρέπει να αναλογιστείς, Παυσανία, πώς μπορείς να επηρεαστείς λιγότερο από την τεράστια αλλαγή που θα προκύψει από την τωρινή σου καλή τύχη. Όσο για μένα, επειδή τα έχω βιώσει όλα, αρνούμαι πλέον να κυνηγάω την καλή τύχη.
Γιώργος Στείρης
ΚαθηγητΉς Φιλοσοφίας ΕΚΠΑ
