(1).webp "ΒΙΟΚΑΡΠΟΣ")
Η δομική οργάνωση της συλλογής παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον καθώς το εισαγωγικό ποίημα, «466» (σ. 9) είναι ένα καλλίγραμμα του έρωτα, το οποίο λειτουργεί ως προγραμματική εισαγωγή στον ποιητικό κόσμο της συλλογής, προϊδεάζοντας το αναγνωστικό κοινό για τη σύνδεση μορφής και περιεχομένου, καθώς και για τη συμβολική διάσταση του έρωτα:
Έρωτας,
Αρχάγγελος
δαίμονας
ηφαίστειο
πλημμύρα
πανηγύρι
τύμπανα
σειρήνες
ζωή
Η οπτική διάταξη των λέξεων δεν υπηρετεί απλώς αισθητικούς σκοπούς, αλλά μετατρέπεται σε οργανικό στοιχείο της ποιητικής έκφρασης, αποτυπώνοντας τη διαδοχική ένταση, τη ρευστότητα και τις μεταμορφώσεις του ερωτικού βιώματος, συμπυκνώνοντας συμβολικά τη διττή φύση του έρωτα ως δύναμη ταυτόχρονα δημιουργική και καταστροφική.
Τα τριάντα δύο ποιήματα που ακολουθούν αναπτύσσονται μέσα από μια ευρηματική διαλογική σύνθεση: στην αριστερή σελίδα αρθρώνεται η ανδρική φωνή και στη δεξιά αποκρίνεται η γυναικεία. Η επιλογή αυτή δημιουργεί μια διαρκή ποιητική συνομιλία, σύμφωνα με την οποία οι δύο φωνές λειτουργούν άλλοτε συμπληρωματικά και άλλοτε αντιστικτικά, αποτυπώνοντας τη σύνθετη δυναμική των ερωτικών σχέσεων. Η εναλλαγή των δύο οπτικών επιτρέπει στην Γκέλη Ντηλιά να φωτίσει διαφορετικές προσλήψεις του ίδιου βιώματος. Ο άντρας και η γυναίκα αναμετρώνται με τον έρωτα, την επιθυμία, τον φόβο της απώλειας και την ανάγκη συναισθηματικής ανταπόκρισης. Μέσα από αυτή την τεχνική των δύο φωνών, η συλλογή αποκτά θεατρικότητα και εσωτερική κίνηση, ενώ παράλληλα ενισχύεται η αίσθηση της αμοιβαιότητας και της διαρκούς αναζήτησης επικοινωνίας.
Στο ποίημα «Μαγικά κόλπα» (σ. 10), η ανδρική ποιητική φωνή αναστοχάζεται την εμπειρία των «τραγικά ανεκπλήρωτων» ερώτων, οι οποίοι την αποπλάνησαν με αποτέλεσμα ο ερωτικός δεσμός να συνδέεται με την αυταπάτη και τη διαρκή επανάληψη της διάψευσης. Ωστόσο, ο ερωτικός πόθος επιστρέφει καθώς προαναγγέλλεται η επανάληψη του ίδιου βιωματικού κύκλου. Κατά συνέπεια η ποιητική φωνή εμφανίζεται εγκλωβισμένη σε μια διαρκή παλινδρόμηση ανάμεσα στη γνώση της ματαιότητας και στην ακατανίκητη έλξη του έρωτα:
Έρωτες τραγικά ανεκπλήρωτοι
ξαπόστασαν στο εναπομείναν μυαλό μου,
αποπλάνησαν τις επιβεβαιωμένες ψευδαισθήσεις μου
κι έγιναν καπνός ως δια μαγείας
μονάχα όταν χτύπησα θεραπευμένος
τις παλάμες μου σαν μάγος που κάνει κόλπα
κι απ’ το διάτρητο καπέλο του
βγάζει ανοιχτό εισιτήριο μετ’ επιστροφής
για τους επόμενους προκλητικά ελκυστικούς
που πάλι δεν θα βγάλουν πουθενά.
Απέναντι σε αυτή τη φωνή, το ποίημα «Το έψιλον του έρωτα» (σ. 11) συγκροτεί μια διαφορετική, περισσότερο υπαρξιακή και μεταμορφωτική πρόσληψη της ερωτικής εμπειρίας. Η γυναικεία φωνή δεν προσεγγίζει τον έρωτα ως απάτη ή ψευδαίσθηση, αλλά ως δύναμη μετουσίωσης. Η επανάληψη και οι εικόνες, εμπνευσμένες από τη φύση, συγκροτούν μια ποιητική σύνθεση στην οποία ο έρωτας λειτουργεί ως δημιουργική και υπερβατική δύναμη, μετασχηματίζοντας την ανθρώπινη ύπαρξη σε κάτι υψηλό και ουσιαστικό:
Ρώτησα για το έψιλον του έρωτα
και μου απάντησαν
όσοι σέρφαραν στο κύμα του
και μετουσίωσαν την ασημαντότητα
σε κάτι που τουλάχιστον να αξίζει
-όσο κρατήσει-
και μου απάντησαν
όσοι έγιναν λάβες κι έφτιαξαν νησιά,
για να κατοικήσει το αναπάντεχο
και μου απάντησαν
όσοι ευλογήθηκαν
να πετούν σε μοτίβα σμήνους από ψαρόνια·
όλοι αυτοί που έγιναν αλχημιστές ζωής.
Σε άλλα ποιήματα της συλλογής αποτυπώνεται η βαθύτερη λειτουργία του ερωτικού βλέμματος ως μέσου επικοινωνίας, αποκάλυψης και ψυχικής εγγύτητας των ερωτευμένων. Χαρακτηριστικό είναι το ποίημα με τίτλο «Όταν σε κοιτάζω» (σ. 12)στο οποίο το ποιητικό υποκείμενο επιχειρεί να υπερβεί τα όρια της λεκτικής επικοινωνίας και εστιάζει στην προσέγγιση του Άλλου μέσα από τη σιωπή, την παρατήρηση και τη διαισθητική κατανόηση. Το βλέμμα αποκτά σχεδόν υπαρξιακή διάσταση, καθώς δεν περιορίζεται στην οπτική επαφή, αλλά μετατρέπεται σε πράξη εσωτερικής ακρόασης καθώς η ουσιαστική επικοινωνία πραγματοποιείται πέρα από τον γλωσσικό κώδικα. Παράλληλα, αναδεικνύεται το διαρκές οντολογικό αίτημα του έρωτα: η επιθυμία να γίνει κανείς ουσιαστικά αντιληπτός από τον Άλλον ως ανάγκη για την επιβεβαίωση της αμοιβαίας κατανόησης:
Όταν σε κοιτάζω επίμονα
θέλω να ακούω σε σίγαση
τι σκέφτεσαι εκείνη τη στιγμή,
τι δε μου λες
και τι θα μου έλεγες,
αν δε με κοίταζες.
Όταν σε καρφώνω με το βλέμμα,
σου μιλώ και εγώ φιμωμένος
χωρίς περιστροφές.
Τίποτα δε σου κρύβω.
Σε αφουγκράζομαι.
Με νιώθεις;
Η απάντηση δίνεται από τη γυναικεία ποιητική φωνή στο ποίημα «Βυθογραφία» (σ. 13), το οποίο συνομιλεί ουσιαστικά με το ποίημα «Όταν σε κοιτάζω», αναδεικνύοντας τη δύναμη και την υπαρξιακή λειτουργία του ερωτικού βλέμματος. Η Γκέλη Ντηλιά, αξιοποιώντας εικόνες και στοιχεία της φύσης, και ειδικότερα του θαλάσσιου κόσμου, συνθέτει με υπερρεαλιστικό τρόπο την εσωτερική και υπαρξιακή διάσταση του ερωτικού βλέμματος που μαγνητίζει και συντρίβει:
Τα μάτια σου…μια βυθογραφία
καμωμένη σε ρυθμό αφηρημένο,
που στα πέριξ περιφέρονται
θαυμαστικά, ένα δελφίνι κι ένα κοχύλι.
Για βλέφαρα έχουν φύκια,
που σταλάζουν αλμύρα.
Τα μάτια σου… δίχτυα που πιάνομαι,
βράχια που πάνω τους συντρίβομαι.
Η υπαρξιακή διάσταση του έρωτα, καθώς και η σημαντότητα της σωματικής επαφής, και δη της αγκαλιάς ως κατεξοχήν πράξης εγγύτητας και αμοιβαίας συναισθηματικής εμπλοκής, αποδίδονται με ιδιαίτερη ένταση από το ποιητικό υποκείμενο στο ποίημα με τίτλο «Εναγκαλισμοί» (σ. 22). Η αγκαλιά δεν λειτουργεί απλώς ως ένδειξη τρυφερότητας, αλλά ως μηχανισμός βαθύτερης σύζευξης το «εγώ» και το «εσύ» τείνουν να μετασχηματιστούν σε ενιαία συναισθηματική οντότητα:
Όχι μόνο για μένα, σου λέω,
μα και για τους δύο μας θα το κάνω.
Σε μια ξαφνική αγκαλιά θα σε κλειδώσω,
κάποια στιγμή που θα χαζεύεις
έξω από το παράθυρο αμέριμνα.
Να μικρύνω στα χέρια σου, γυναικάρα μου,
να αφεθώ στη θαλπωρή τους,
να παρηγορηθώ.
Ας με έπαιρνες απρόοπτα στην αγκάλη σου, λεβέντη μου,
απάντησες χωρίς δεύτερη σκέψη
και ας απολιθωνόμαστε ακίνητοι,
αγάλματα που ατενίζουν το απέραντο
στην ίδια πέτρα σμιλεμένα ταυτοχρόνως.
Η γυναικεία ποιητική φωνή απαντά με το ποίημα «Να δακρύζεις» (σ. 23), στο οποίο δίνεται έμφαση στη συναισθηματική έξαρση και ένταση της ερωτικής ένωσης, στην οποία κυριαρχεί η ρευστότητα, η σωματική ένταση και η διαρκής ανταλλαγή ζωτικής ενέργειας:
Θέλω να δακρύσεις, όταν συνδεθούμε.
Τα δάκρυά σου να γίνουν καταρράκτες
που ορμητικά θα χύνονται
στη βουρκωμένη συννεφιά.
Θέλω να δακρύζεις, όταν ενωθούμε.
Κι όσο πιο πολύ ασφυκτιώ στον κλοιό σου,
να σου κόβεται η ανάσα
κι η δική μου
να σου φουλάρει τα πνευμόνια
με το φιλί της ζωής.
Η γλώσσα της Γκέλης Ντηλιά διακρίνεται για τη δραστική της αμεσότητα και μια λυρική καθαρότητα, η οποία, παρά το συχνά συμβολικό της υπόβαθρο, διατηρεί ακέραιη τη συναισθηματική της διαύγεια. Πρόκειται για μια γραφή που αποφεύγει τον περιττό καλλωπισμό, επιλέγοντας μια υφολογική λιτότητα που εντείνει την υποβλητικότητα του λόγου και επιτρέπει στο συναίσθημα να αναδυθεί αβίαστα. Η εικονοποιία της συλλογής συγκροτείται από τη γόνιμη σύζευξη του οικείου με το ονειρικό· οι εικόνες, αντλημένες τόσο από την καθημερινότητα όσο και από τον κόσμο του ονείρου, υφαίνουν ένα ποιητικό σύμπαν με ιδιαίτερη εσωτερική ένταση. Σε αυτό το πλαίσιο, ο έρωτας δεν εξιδανικεύεται· αντίθετα, αναδεικνύεται στην οντολογική του διττότητα: ως ένα οδυνηρό, σχεδόν σωματικό τραύμα που σημαδεύει την ύπαρξη, αλλά ταυτόχρονα ως η μοναδική, λυτρωτική οδός προς την υπέρβαση και την πνευματική ανάταση.
Η συλλογή Σε πρώτο πρόσωπο. Ο κύκλος του έρωτα συνιστά μια διεισδυτική ποιητική ανατομία της ανθρώπινης επαφής, στην οποία το ερωτικό βίωμα μετατρέπεται σε κυρίαρχο μηχανισμό αυτογνωσίας και υπαρξιακής αναζήτησης. Η Γκέλη Ντηλιά, αποφεύγοντας τις οριστικές απαντήσεις, αναδεικνύει με αφοπλιστική ειλικρίνεια τη ρευστότητα και την αντιφατικότητα των σχέσεων, καταθέτοντας ένα έργο που χαρτογραφεί τη βαθιά ανάγκη για σύνδεση ως τη μοναδική, ίσως, δυνατότητα υπέρβασης της ανθρώπινης μοναξιάς.
Πρώτη δημοσίευση: Περί Ου.
Η Νίκη Μισαηλίδη είναι φιλόλογος, κάτοχος Master Δημιουργικής Γραφής.
