(1).webp "ΒΙΟΚΑΡΠΟΣ")
Της Γκέλης ΝτηλιάΑν κάτι έχω συνειδητοποιήσει στο πέρασμα των χρόνων, είναι η έννοια της αβεβαιότητας ως τη μοναδική παράμετρο της δια βίου παρακίνησης για οτιδήποτε. «Τη σιγουριά με τον καιρό/ τη σκουριάζει η μεταβλητότητα/ που κρύβεται στο βάθος/ της κβαντικής μας αβεβαιότητας.» (Το κερί).
Αρκούσαν τέσσερις στίχοι από το δεύτερο ποίημα της Α ενότητας για να μπω στο πνεύμα της σκέψης του Γιάννη Βάλλιου. Σε αυτήν ασχολείται με τον χρόνο που μαζί με τη σιωπή αποτελούν «το στοιχειωμένο φάντασμα του μυαλού», εξακοντίζοντας ερωτήσεις ρητορικού τύπου, «Ποιος είσαι, τι κάνεις στη ζωή μου;» (Σαν το νερό που κυλάει).
Η σιωπή φαντάζει λυτρωτική, γαλήνια την ύστατη στιγμή του αποχωρισμού του φθαρτού με το άφθαρτο, την ψυχή δηλαδή. «Ήρθες σιωπή, αφήνοντας σκέψεις ατελέσφορες». (Επίσκεψη χωρίς τέλος).
Αν ο κόσμος, σύμφωνα με τον Σοπενχάουερ, είναι μια δική μας ιδέα εκφρασμένη σε λέξεις που δεν λείπουν όταν την κατέχεις, σύμφωνα με τον Φλομπέρ, ο άυλος κόσμος των ιδεών του Βάλλιου δίνουν με ποιητικό τρόπο ολοκληρωμένες εικόνες καθημερινότητας, έχοντας παραχθεί ύστερα από επεξεργασία. Έρχονται για να καθορίσουν τον τρόπο σκέψης μας. Εξ ου και ο νεολογισμός Ιδεοτρόπια.
Από τα ποιήματα αυτής της συλλογής θα πάρουμε ιδέες που θα δώσουν μια άλλη τροπή στη ζωή μας, καθώς κανένας και τίποτα δεν μπορεί να αντισταθεί σε μια ιδέα όταν έχει έρθει η ώρα της. Ιδέες παραστατικές, κατευθυντήριες, αλλά και φιλοσοφικές, παρελαύνουν ως στίχοι και προκαλούν τη σκέψη μας, κάνοντάς μας να διανοηθούμε ακόμη και τα αδιανόητα.
Στο Β μέρος το ερώτημα από πού ερχόμαστε και πού πάμε είναι απαντημένο. «Έτσι έμαθαν να ζουν/στη γη των λωτοφάγων./ Από το πουθενά να έρχονται/ και στο περίπου να πηγαίνουν.» (Η γη των λωτοφάγων). Η ποσότητα της βρώσης λωτού που καταναλώνουμε για να αντέξουμε τις δοκιμασίες είναι ατομική ευθύνη. «Ξεκινάς έναν δρόμο/ και αυτός σε βγάζει αλλού,/ ενώ σε αφήνει να αναρωτιέσαι/ γιατί έφτασες ως εδώ.»
Πλέουμε στα νερά της αλήθειας που το ψέμα τα θολώνει. «Σίγουρα η πραγματικότητα,/ όχι εκείνη των αισθήσεων/ μα η κρυμμένη, η ανείπωτη/ στο τέλος περιμένει να μας εκπλήξει/ με τρόπους που δεν φανταστήκαμε.» (Αναμένοντας την αλήθεια). Οι λέξεις είναι βάρκες και μέσα τους αρμενίζουν οι ιδέες του.
Στο Γ μέρος, με άρωμα ψηφιακού κόσμου, «…/ μέσα από φίλτρα κατασκευασμένων πεποιθήσεων…/ με «Λόγια που μαρτυρούν ένα μέλλον χωρίς προορισμό» (Οράματα του μέλλοντος) καταγράφεται το δυσοίωνο του πράγματος και η συναισθηματική και αισθητική μας αποχαύνωση, αφού «όλοι και όλα στριμώχνονται/ στο ψηφιακό μας πεπρωμένο.» (Με ενόραση για το αύριο). Στη σελίδα 36 το ποίημα με τίτλο Η ψευδαίσθηση της αυταρέσκειας, ολοκληρώνεται με τη διαπίστωση ότι, «Έχει και η ματαιοδοξία τη γοητεία της/ κι ας είναι εφήμερη.». Η ανησυχία του ποιητή για την αναδυόμενη πραγματικότητα που έχει επηρεάσει καταλυτικά πρωτίστως τη σχέση με τον εαυτό μας και δευτερευόντως τη σχέση μας με τους άλλους είναι εμφανής. Στην ίδια ενότητα οι εποχές συρρικνώνονται, αφυδατώνονται και μεταλλάσσονται, προκαλώντας τις ανθρώπινες αντοχές, φτάνοντάς τες στα όριά τους. «Κάθε βιαστική άνοιξη/ γεννά ένα θερμό καλοκαίρι/ και ο χρόνος μας αποχαιρετά/ με έναν ακόμα θερμότερο.», (Μια άνοιξη που βιάζεται). Αντιστοίχως η πρώτη στροφή του ποιήματος Απρόσμενη ζέστη, κρούει τον κώδωνα του κινδύνου ως οφείλει, «Έπιασε μια ζέστη σήμερα/ μέχρι και τα αγάλματα ίδρωσαν/ αφήνοντας έναν ουρανό πορφυρό/ με ακίνητο αέρα να αιωρείται/ πάνω μας άσπρο σεντόνι.».
Οι ιδέες του, τα ποιήματα του δηλαδή, ζωντανεύουν με πολύ ιδιαίτερο τρόπο μέσα από συνδυασμό λέξεων που παίρνουν τη θέση τους στις σελίδες αυτής της συλλογής. Αν το να κατεβάζεις ιδέες ακούγεται κάτι εύκολο, το να τις κάνεις ποίηση είναι ακριβώς το αντίθετο. Γιατί εδώ οι ιδέες περνούν από τη θεωρία στην πράξη. Αυτός εξάλλου είναι και ο σκοπός της γραφής. Η προσέλκυση της περιέργειας του αναγνώστη που καλείται να τις μεταλάβει. Κάνοντάς το, το χάος και η ασάφεια σχηματοποιούνται. Έρχεται τότε η ώρα της αλήθειας, της συνειδητοποίησης, της αλλαγής.
Ο Πλάτων παρομοιάζει τους ανθρώπους δέσμιους ιδεοληψιών που θεωρούσαν πως ο κόσμος στον οποίο ζούσαν ήταν ο ιδανικός. Ο Βάλλιος σπάει τις αλυσίδες του σημερινού ανθρώπου με τη γραφή του. Δεν υπάρχει σπήλαιο, δεν υπάρχουν τείχη, καθώς ο ποιητής τα καταλύει ποιητικά. Γιατί κάθε ποίημα ρίχνει φως εκτυφλωτικό και η πλάνη αυτομάτως εξαφανίζεται τελείως. Ο άνθρωπος ελευθερώνεται.
Επικοινωνούμε χάρη στις ιδέες του ποιητή που έχουν τον τρόπο τους να ανοίξουν διαύλους ώστε να ρέουν ιαματικά οι στίχοι των ποιημάτων του. Έτσι οι αισθήσεις μας λειτουργούν σε πλήρη ισχύ. Είναι αυτές που δίνουν περιεχόμενο στη σκέψη μας.
Το Δ μέρος αφορά την προσωπική του οπτική σχετικά με την ποιητική τέχνη. Στο ποίημα Με ρωτάνε για την ποίηση, οι δυο τελευταίοι στίχοι απαντούν πως, «Η ποίηση σε παίρνει από το χέρι/ και η βόλτα σε πάει στο ανομολόγητο». Η ποίηση δεν παραπλανεί ποτέ. Γιατί ακόμα και αν είναι out of the box, έχει όρια που όλοι συμφωνούμε ότι αναγνωρίζουμε. Ο ποιητής ανοίγει την βρύση του μυαλού του και τρέχει ίαμα με τη μορφή ποιητικών στροφών. Εξοπλίζεται με λέξεις αφού, «όλα ξεκινούν/ από ένα αλφάβητο/ και μερικές ιδέες.» (Το αλφάβητο). Αφήνει ποιητικά ίχνη στο χαρτί ως δώρα στον αναγνώστη που θα τα ξετυλίξει με ανακούφιση. Φτάνει, «Μια χαραμάδα σιωπής», να σημάνει το εναρκτήριο λάκτισμα μιας ποιητικής σύνθεσης και «Έτσι και η σκέψη ξεπροβάλλει εκ του μηδενός,/ με το χαμόγελο της έκπληξης/ και τα πυροτεχνήματα της αυθεντίας.» (Από το πουθενά). Ο ορισμός του πεπρωμένου στη σελίδα 49 δίνεται στην τελευταία στροφή του ποιήματος με τίτλο Το πρίσμα της αντίληψης, «Βαφτίζουμε σκοπό την τύχη/ λόγω μιας ιδιότροπης αντίληψης /της ίδιας μας της σκέψης. / Και αυτό το λέμε: πεπρωμένο.».
Τα ποιήματα είναι ιδανικές προτάσεις για κάθε εποχή. Ειδικά η εποχή μας έχει ανάγκη από δυνατές γραφές που να προάγουν τη διανόηση. Αυτό είναι κάτι που το έχει επιτύχει ο Γιάννης Βάλλιος. Επειδή οι θεματικές τους αφορούν κυριολεκτικά τον καθένα μας.
Ποίηση διαυγής, δοσμένη με τρόπο οξυδερκή και δομημένο, διανθισμένη με ακλόνητα επιχειρήματα. Η έκφραση δίνεται με τρόπο άμεσο και οικείο αποσκοπώντας στο να μας παρασύρει στο σύμπαν του ποιητή, γεμάτο στροφές και τίτλους ποιητικούς όπως: Επίσκεψη χωρίς τέλος, Χαρταετοί στον ουρανό, Η ευφυία των μηχανών, Θέμα αρχών.
Η σύνθεση του ποιητικού νοήματος είναι αριστουργηματική. Πίσω του κρύβεται ένας αγώνας προσέγγισης του απέναντι, χωρίς αντιφάσεις, μόνο με καταφάσεις. Κάπως έτσι τίθενται τα ερωτήματα που θέτει με τον ξεχωριστό του τρόπο στον αναγνώστη.
Ως κορυφαίο θεωρώ Η λίστα της αποδέσμευσης στη σελίδα 18.
Αν δυο άνθρωποι κοιτάξουν προς την ίδια κατεύθυνση μέσα από ένα τηλεσκόπιο, ο αμφιβληστροειδής τους θα έχει δυο διαφορετικές εικόνες. Αν δυο άτομα διαβάσουν την ποίηση του Γιάννη Βάλλιου, θα έχουν την ίδια εικόνα. Γιατί θα διαβάσουν με τα μάτια της ψυχής.
Η Γκέλη Ντηλιά είναι βραβευμένη ποιήτρια του Ιδρύματος Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών και συγγραφέας.
