(1).webp "ΒΙΟΚΑΡΠΟΣ")
.webp "ΚΑΦΕΚΟΠΤΕΙΟ ΝΕΚΤΡΑ ΣΤΟ ΑΡΓΟΣ")
Η Γκέλη Ντηλιά γεννήθηκε στον Βόλο, κατάγεται από την Καρδίτσα και μένει στο Ναύπλιο. Διδάσκει Αγγλικά και είναι εθελόντρια στα Σωφρονιστικά καταστήματα από το 2018. Έχει εκδώσει το μυθιστόρημα «Άγιοι στην κόλαση» (εκδόσεις ΑΩ) και τέσσερις ποιητικές συλλογές, εκ των οποίων η συλλογή «Το στίγμα των βάλτων»-Ποιήματα της Φυλακής (εκδόσεις ΑΩ, 2023) βραβεύτηκε από το Ίδρυμα Ουράνη της Ακαδημίας Αθηνών, το 2025.
Ποιήτρια, πεζογράφος, εκπαιδευτικός, εθελόντρια. Γυναίκα και μητέρα. Τι θα πρόσθετε η Γκέλη στο βιογραφικό της, «άνευ φόβου και πάθους», που να μην έχει γραφτεί μέχρι τώρα;
Συλλέκτρια στιγμών, αλλά και νομισμάτων, γραμματοσήμων, αυτογράφων, κοχυλιών.
Με ένα μεγάλο βραβείο τιμήθηκες από την Ακαδημία Αθηνών, για την εξαιρετική ποιητική συλλογή σου «Το στίγμα των βάλτων», που έχει αγαπηθεί πολύ για τον βαθύ ανθρωπισμό της, μέσα από τον δυνατό ποιητικό της λόγο. Επηρέασε το βραβείο αυτό τις κατοπινές δημιουργικές επιλογές σου;
Καθόλου! Συνεχίζω με την ίδια αθωότητα που διατηρεί το παιδί μέσα μου, την ίδια αφοσίωση που απαιτούν οι συγκυρίες. Η ύψιστη αυτή διάκριση ήρθε σαν κεραυνός εν αιθρία! Από το 2018 μέχρι σήμερα συνεχίζω να γράφω ποιήματα της φυλακής. Ήταν μια πρωτότυπη συλλογή αφύπνισης και ευαισθητοποίησης του έξω κόσμου σχετικά με τον έγκλειστο πληθυσμό.
Η νέα ποιητική συλλογή σου, και πάλι από τις εκδόσεις ΑΩ, έχει τον τίτλο «Σε πρώτο πρόσωπο» - Ο κύκλος του έρωτα. Γιατί επέλεξες την λέξη κύκλος, γράφοντας για τον έρωτα, και όχι ίσως πορεία ή διαδρομή; Ποιος είναι για σένα ο ιδιαίτερος συμβολισμός του κύκλου;
Ο κύκλος του έρωτα όπως και ο κύκλος της σταγόνας συμβολίζει κάτι που ολοκληρώνεται. Κάθε έρωτας, εφόσον δεν υπάρχει εκατέρωθεν δέσμευση για να πάει κάπου αλλού η σχέση, οφείλει να τελειώσει. Μόνο έτσι αξίζει η τόλμη στη φθορά του, η εκ των προτέρων επίγνωση ότι έχει ημερομηνία λήξης. Και πάλι από την αρχή…
Η εξαιρετικά επιμελημένη έκδοση της νέας ποιητικής συλλογής σου έχει ένα υπέροχο εξώφυλλο, λιτό και φίνο, που συνομιλεί άμεσα με το περιεχόμενο, διά του εκφραστικότατου έργου που το κοσμεί, το «Ρευστός δεσμός», της εικαστικού Όλγας Μπαρμάζη, που, όπως αναγράφεται στο τέλος του βιβλίου, περιλαμβάνει τα τέσσερα στοιχεία της φύσης, νερό, αέρα, φωτιά και γη, που αποτελούν και στοιχεία του έρωτα. Στο εναρκτήριο ποίημα της συλλογής, σε ένα καλίγραμμα που θυμίζει βέλος ή φτερό πουλιού, γράφεις: Έρωτας, Αρχάγγελος, δαίμονας, ηφαίστειο, πλημμύρα, τύμπανα, σειρήνες, ζωή. Μπορεί, άραγε, να οριστεί ποτέ ο έρωτας;
Όντως η Μπαρμάζη εικονοποίησε μοναδικά το περιεχόμενο του βιβλίου. Πρόκειται για εικαστικό που θαυμάζω, γιατί δεν επαναλαμβάνεται, όπως και εγώ.
Όσον αφορά τον ορισμό του έρωτα, υπάρχουν άπειροι. Αυτό που τους διαφοροποιεί είναι η εμπειρία αυτού που δίνει τον ορισμό. Διότι υπάρχουν πολλών ειδών έρωτες.
Το έργο δομείται ως ένας σχεδόν θεατρικός διάλογος μεταξύ δύο ποιητικών υποκειμένων, που συνομιλούν εξομολογητικά, καταθέτοντας το καθένα την προσωπική του διαδρομή στην ερωτική σχέση. Τα ποιήματα διαβάζονται αντικριστά, στις δύο διπλανές σελίδες κάθε φορά, ως λόγος και αντίλογος συχνά. Τι καθόρισε αυτήν τη δημιουργική επιλογή;
Χαίρομαι που είδες την θεατρικότητα. Φαίνεται η επιστημοσύνη αλλά και η καλλιέργειά σου, Ευαγγελία. Θέλησα να αντιπαραβάλλω την οπτική του έρωτα στους δυο εμπλεκόμενους. Γιατί αλλιώς αντιλαμβάνεται τις φάσεις μιας σχέσης ο ένας κι αλλιώς ο άλλος. Δεν υπάρχει η ίδια ένταση. Ένας άντρας ερωτεύεται σε βάθος. Μια γυναίκα σε εύρος.
Το ύφος του λόγου διαφέρει έντεχνα και εύστοχα, μεταξύ των δύο αφηγητών, των ποιητικών υποκειμένων. Το ένα είναι γήινο πάθος, το έτερο είναι περισσότερο υπερβατικό, ποιητικό. Με ποιο ταυτίζεσαι και γιατί;
Ταυτίζομαι και με τα δυο. Μπαίνω στη θέση και των δυο. Δεν είμαι μονοδιάστατη. Υπάρχει και η αντρική πλευρά μου.
Οι τίτλοι των ποιημάτων σου αλλού γράφονται με λέξεις και άλλοι είναι αριθμοί. Και οι μεν λέξεις διαγράφουν την ερωτική διαδρομή σε όλα τα πιθανά στάδιά της, από την έναρξη του πάθους, τη μαγεία της κορύφωσης, την αγωνία της αμφιβολίας έως και τη συντριβή. Οι τίτλοι-αριθμοί, όμως, σε τι ανταποκρίνονται;
Οι αριθμοί είναι απλώς αύξοντες αριθμοί, ιδιαίτερα χρήσιμοι όταν ξεμένω από τίτλους.
Η γλώσσα, δυνατή, εκφραστική, αλλού ποιητική κι αλλού σχεδόν πεζολογική, άλλοτε καθημερινή κι άλλοτε με λόγια στοιχεία, συμβολική αλλά και ρεαλιστική, αιχμηρή στην περιγραφικότητά της, ενίοτε ξαφνιάζει με την ορμή και την τόλμη της, με τις αντιφάσεις των στιγμών της. Χαρακτηριστικό παράδειγμα το ποίημα με τίτλο TIME ZONE, όπου γράφεις:
«Στο στήθος μου αμολάς αχαλίνωτα/ ρήματα, σχοινιά, μπαλόνια./ Το σαρκίο μου μια θεματική πρόταση…»
Εδώ συνυπάρχει το λόγιο και το καθημερινό γλωσσικό στοιχείο. Θα έλεγες ότι οι γλωσσικές επιλογές σου αποτελούν χαρακτηριστικό προσωπικό στοιχείο της γραφής σου, προσδίδοντάς της ένα αναγνωρίσιμο ύφος λόγου; Με ποιον τρόπο υπηρετεί η γλώσσα το περιεχόμενο στην ποίησή σου; Και, φοβάται ποτέ ο λογοτέχνης τη λέξη; Διστάζει για την πιθανή απήχησή της στον αναγνώστη ή ακολουθεί ελεύθερα το δημιουργικό του ένστικτο στις λεξιλογικές επιλογές του; Υπάρχουν όρια;
Η γραφή μου δεν μοιάζει με κανενός ποιητή και με καμίας ποιήτριας, ενώ έχω διαβάσει ποίηση από τα σχολικά μου χρόνια και συνεχίζω. Δεν αντιγράφω και δεν δανείζομαι. Στην ποίηση, όπως και στη ζωή μου είμαι αυτοδημιούργητη. Έχω το δικό μου στυλ που την καθιστά αναγνωρίσιμη.
Η γλώσσα της γραφής μου έχει εξελιχθεί με την πάροδο των χρόνων και χαίρομαι για αυτό. Παλιά (στα 17 – 25 μου) ήταν πιο επιδεικτική και πιο κρυψίνους. Αργότερα (κοντά στα 30 - 35 μου) ήταν των διαπιστώσεων, έπεφτε και σηκωνόταν. Κατόπιν (στα 40 - 50 μου) κρατιόταν έξω από το νερό με πείσμα. Πλέον είναι πιο απελευθερωμένη αλλά και λυρική, μιξάροντας με τόλμη αυτά τα στοιχεία. Η συγκεκριμένη ποιητική συλλογή αποτέλεσε ένα τέτοιο πείραμα. Όσο πιο κοινό λεξιλόγιο χρησιμοποιούσα, τόσο πιο πολύ ανέβαινε η αισθητική του κειμένου από τις υπόλοιπες λέξεις που κρατούσαν ισορροπίες. Δεν ήταν εύκολο καθώς μου αντιστέκονταν οι λέξεις! Μου άρεσε πολύ αυτή η ερώτηση!
Η γλώσσα είναι τρόπος έκφρασης, αλλά και πλήρης επίγνωση του τι μου συμβαίνει τη συγκεκριμένη στιγμή. Τα πράγματα γράφονται με το όνομά τους, γιατί είναι ο καθρέφτης μου. Δεν γίνεται να αλλοιώσω την αίσθησή μου για χάρη μιας άλλης λέξης από αυτή που κουμπώνει την ώρα της έμπνευσης. Δεν υπάρχουν ανώτερες ή κατώτερες λέξεις, παρά μόνο έννοιες που πρέπει να αποδοθούν στις σωστές τους διαστάσεις.
Δεν σκέφτομαι αν ο αναγνώστης δυσαρεστηθεί από κάποιες λέξεις μου. Πρωτίστως γράφω για μένα. Δεν υπάρχει περίπτωση να προδώσω τον εαυτό μου για χάρη κανενός. Δεν γίνεται να είμαι αρεστή σε όλους.
Στο υπέροχο ποίημά σου με τίτλο «Βυθογραφία», ένα από τα πολύ αγαπημένα μου, η θαλασσινή έμπνευση είναι παρούσα και εξαιρετικά αποτυπωμένη. Γράφεις: «Τα μάτια σου… μια βυθογραφία/ […]/Για βλέφαρα έχουν φύκια, / που σταλάζουν αλμύρα».
Είναι η θάλασσα έρωτας; Κι ο έρωτας είναι θάλασσα;
Η θάλασσα είναι από μόνη της μια αγκαλιά, ένα ερωτικό κάλεσμα για κάθε εποχή. Το υδάτινο στοιχείο είναι επιδραστικό στον έρωτα. Είναι η ροή που δίνει την εντύπωση της συνεχούς κίνησης (ακόμη κι αν είναι βάλτος). Ο έρωτας είναι μια φουσκοθαλασσιά που μας ταρακουνάει από την ασφαλή πλεύση στον αυτόματο και μας παρασύρει στα κύματα του αχαρτογράφητου.
Στις σελίδες 20-21 και στα διαλεγόμενα μεταξύ τους ποιήματα «Μέσα σου» και «Μάγμα» συναντάμε από τη μία την ηδονή κι από την άλλη την οδύνη του έρωτα. Στην ποίησή σου μοιάζουν αυτά τα δύο αλληλένδετα. Και στη ζωή; Απεικάζει η τέχνη τη ζωή ή την ξαναγεννά;
Η τέχνη μιμείται τη ζωή. Δεν γίνεται αλλιώς. Τα δίπολα με την αμφισημία τους είναι εξαιρετικού ενδιαφέροντος από όπου κι αν προέρχονται.
Γράφεις: «Όχι μόνο για μένα, σου λέω,/ μα και για τους δύο μας θα το κάνω./ Σε μια ξαφνική αγκαλιά θα σε κλειδώσω…»
Είναι ατομιστής ο έρωτας ή ενοικεί στο εμείς;
Όπως ξεκαθαρίζω στο οπισθόφυλλο του βιβλίου, προς αποφυγή παρεξηγήσεων, ο έρωτας είναι «…μια διαδρομή aller – retour, από το Εγώ στο Εμείς.». Δεν είναι ατομιστής, γιατί πρέπει να οπισθοχωρήσει, για να διατηρηθεί. Είναι θέμα τακτικής, αλλά και στρατηγικής. Θα πρέπει επίσης να τονίσω ότι ο έρωτας δεν είναι για όλους. Θέλει κότσια.
«Έρωτες τραγικά ανεκπλήρωτοι», γράφεις στο ποίημα με τίτλο «Μαγικά κόλπα». Είναι το ανεκπλήρωτο η μοίρα των λαμπρών ερώτων; Και πώς μπορεί να νοείται ως ανεκπλήρωτος, όταν ο έρωτας έχει βιωθεί; Θα ήταν αληθινή εκπλήρωση του έρωτα η αναγωγή του σε αγάπη;
Κάθε λαμπρός έρωτας δεν είναι ανεκπλήρωτος. Γιατί βιώθηκε, ανεξαρτήτως τρόπου. Το ανεκπλήρωτο έχει να κάνει με τις προσωπικές μας προσδοκίες. Η αναγωγή του έρωτα σε αγάπη είναι δυνατή μόνο όταν παρεισφρήσουν άλλα στοιχεία που θα δημιουργήσουν αυτό το αφήγημα, όπως κοινά οράματα και αξίες.
« Έρωτας v/s αγάπη» τιτλοφορείται ποίημά σου στη σελίδα 40, λίγο πριν το τέλος της συλλογής. Γράφεις: Έρωτας της κατηφόρας/ φρενήρης, ξέφρενος, /κόβει το νήμα ασθμαίνοντας, /λήγει στατιστικά./ Μας κάνει να ζούμε./ Αγάπη της ανηφόρας/ πάει αργά, δε βιάζεται,/ δένει κόμπους, ράβε ξήλωνε/ διαρκεί ενίοτε διά βίου./ Μας κάνει να πεθαίνουμε.
Απολύτως εκφραστικό το ποίημά σου αυτό για την ειδοποιό διαφορά αγάπης κι έρωτα. Μπορεί κάποτε έρωτας κι αγάπη να ταυτιστούν και, τότε, το λες αυτό και ευτυχία;
Αποκλείεται να ταυτιστούν. Είναι σαν την κεντρομόλο με την φυγόκεντρο. Η ευτυχία έρχεται μόνο όταν και οι δυο προσεγγίζουν ποσοτικά και ποιοτικά μια στιγμή ή ένα γεγονός με όσο το δυνατόν μικρότερες αποκλείσεις.
Όταν το ποιητικό υποκείμενο ρώτησε για το έψιλον του έρωτα, του απάντησαν όλοι αυτοί που έγιναν «αλχημιστές ζωής» (σελ. 10). Ποιοι έχουν θέση στην αλχημεία του έρωτα;
Όσοι έχουν καεί και συνεχίζουν ακάθεκτοι με τον επόμενο.
Επίτρεψέ μου να κλείσω με ένα από τα πιο αγαπημένα μου ποιήματα αυτής της συλλογής, το ποίημα με τίτλο «Σοπράνο», που αποδίδει με καταπληκτική ένταση και ενάργεια τη μαγεία του ερωτικού πάθους: «Να άδει η γλώσσα σου,/ προσκυνώντας στις εσοχές / και τις καμπύλες μου. /Να συνθέτει υμνωδίες και ψαλμούς, / υπογράφοντας δεκαπεντασύλλαβες ομολογίες πίστης / εκτελεσμένες με μαεστρία∙/ρεσιτάλ σε παγκόσμια πρώτη./ Και κορυφώνοντας / να μου βγαίνει φωνή σοπράνο/ κι οι οκτάβες/ να σπάνε τζάμια/ να σπάνε καρδιές…/ Χτυπώντας δυνατά/ και δυνατά χτυπώντας / να ανοίγει ο παράδεισος».
Με χαροποιεί το γεγονός ότι επέλεξες αυτό το ποίημα. Σημαίνει πολλά για τον χαρακτήρα σου.
Όσο κι αν είναι δύσκολη μια τέτοια επιλογή από τον ίδιο τον δημιουργό, δώσε μας το δικό σου ιδιαίτερα αγαπημένο ποίημα από αυτήν τη συλλογή και πες μας γιατί το αγαπάς πολύ.
Δεν υπάρχει αγαπημένο μου ποίημα. Θα παραθέσω όμως το «Αλλεργικός στον έρωτα», που το θεωρώ πρωτότυπο. Στην παρουσίαση του βιβλίου στην Αθήνα το διάβασε ο Δημήτρης Μπαλτάς με την δροσιά των χρόνων του και όταν το διαβάζω, ακούω τη φωνή του.
Αλλεργικός στον έρωτα δηλώνω/ και αναγκαστικά υπερεκτεθειμένος στα συμπτώματα./ Πάντα απροετοίμαστο με πετυχαίνει/ και ευάλωτος κρεβατώνομαι περιχαρής./ Συναχωμένος μα πανευτυχής που με σέρνει απ’ τη μύτη,/ τυχεράκιας που με πιπιλάει σαν βαμπίρ/ στον βραχνιασμένο λαιμό απ’ τα ολονύχτια βογγητά/ με μερική απώλεια όσφρησης / σε οτιδήποτε εκτός από το βαρύ άρωμά της. / Ξύνομαι με μανία παντού πρησμένος/ κι εθίζομαι στην κατάχρηση υποσχέσεων,/ ερεθισμένος στη σκέψη της μορφής της./ Είναι το γιατρικό μου.
Σε ευχαριστώ από καρδιάς για την τιμή και τη χαρά της δημιουργικής συνομιλίας μας. Να καλοταξιδέψει η νέα ποιητική συλλογή σου και να αγαπηθεί με πάθος!
Κι εγώ σε ευχαριστώ για τις ερωτήσεις σου που έσκαψαν μέσα μου. Δεν κάνω τίποτα χωρίς πάθος. Είναι σήμα κατατεθέν μου.
Η Ευαγγελία Μινάρδου – Αδάμου είναι φιλόλογος και συγγραφέας.
