"Οι τρακόσιες γυναίκες της Ακροναυπλίας": Μια άγνωστη ιστορία των γυναικών στα χρόνια 1946

Όταν ο μεγάλος πόλεμος είχε τελειώσει, μα η ειρήνη δεν είχε ακόμη φτάσει στον τόπο μας, υπήρχε μια μικρή πολιτεία χτισμένη ανάμεσα στη θάλασσα και σε έναν μεγάλο βράχο.και όταν την έβλεπες από μακριά ήταν σαν λιοντάρι που τα νύχια του έμπαιναν βαθιά μέσα στο Αργολικό κόλπο αυτή ήταν η πολιτεία μου το Ανάπλι.

Και πάνω από τα σπίτια της, ψηλά στον βράχο, υψώνονταν τα τείχη της Ακροναυπλίας.

Εκεί, πίσω από τις βαριές πόρτες των φυλακών, κρατούνταν άνθρωποι που είχαν βρεθεί στη δίνη των πολιτικών συγκρούσεων εκείνων των χρόνων.

Ανάμεσά τους ήταν και γυναίκες.Δεν ήταν μία, ούτε δύο.

Το 1946 αναφέρονται είκοσι γυναίκες κρατούμενες. Και στα χρόνια που ακολούθησαν, από το 1947 έως το 1949, υπολογίζεται ότι περίπου τριακόσιες γυναίκες πέρασαν από τις φυλακές της Ακροναυπλίας.

Τριακόσιες γυναίκες!

Άλλες μπορεί να έμειναν λίγο, άλλες περισσότερο. Για πολλές δεν γνωρίζουμε ακόμη ούτε το όνομα ούτε τη διαδρομή τους.

Μα καθεμιά είχε αφήσει πίσω της μια ζωή.

Ένα σπίτι, μια οικογένεια, έναν τόπο, ανθρώπους που την περίμεναν.

Και, πάνω απ' όλα, μια δική της ιστορία.

Ήταν γυναίκες μιας γενιάς που είχε γνωρίσει την Κατοχή, την πείνα και την Αντίσταση.

Στα χρόνια του πολέμου χιλιάδες γυναίκες είχαν βγει από τα στενά όρια που τους επέβαλλε η κοινωνία.
Οργάνωναν συσσίτια, μετέφεραν μηνύματα, συμμετείχαν σε διαδηλώσεις, βοηθούσαν τους αντάρτες, αγωνίζονταν για το ψωμί και την ελευθερία.

Και όταν τελείωσε η Κατοχή, δεν τελείωσαν μαζί της οι κοινωνικές και πολιτικές συγκρούσεις.
Ήρθαν οι διώξεις, τα στρατοδικεία, οι εξορίες και οι φυλακές.

Έτσι, πολλές γυναίκες που είχαν συμμετάσχει στους αγώνες της εποχής τους βρέθηκαν πίσω από τα κάγκελα.

Η Ακροναυπλία ήταν ένας από τους τόπους όπου αποτυπώθηκε αυτή η ιστορία.

Στα χωριά της Αργολίδας, στις Λίμνες , Μιδέα, και στα υπόλοιπα χωριά και στις πόλεις έζησαν γυναίκες που τα ονόματά τους διασώθηκαν σε ιστορικές καταγραφές για τον Δημοκρατικό Στρατό Ελλάδας.

Η Βασιλική Λέκκα, η Σοφία Μελέτη, η Μαρίνα Σταμάτη, η Χρυσούλα Κονδύλη, η Κατερίνα Κορδαλή, η Μαρία Νώτη, η Σοφία Ουλή και η Αναστασία Πιτσίκου, από τις Λίμνες.

Και η Όλγα Φρίμη, από τη Μιδέα.

Η Σοφία Μελέτη καταδικάστηκε σε θάνατο,από το έκτακτο στρατοδικείο Κορίνθου ( τμήμα Β Ναυπλίου)αλλά επέζησε. Ήταν εγκλειστη στις φυλακές της Ακροναυπλιας .

Η Όλγα Φρίμη, μοδίστρα στο επάγγελμα, επιδιόρθωνε τα ρούχα των μαχητών του Δημοκρατικού Στρατού. Πριν την φυλακιση της, στις φυλακές Αβέρωφ πέρασε ένα διάστημα από την Ακροναυπλια,αργότερα αθωώθηκε.

Για τις υπόλοιπες γνωρίζουμε ότι δικάστηκαν από το έκτακτο στρατοδικείο Κορίνθου (τμήμα Β Ναυπλίου) και αυτές οι εννέα γυναίκες πέρασαν από την Ακροναυπλία. Τα ονόματά τους, όμως, μας θυμίζουν πως οι γυναίκες της Αργολίδας δεν έμειναν έξω από τις μεγάλες κοινωνικές συγκρούσεις της εποχής.

Κάτω από τα τείχη της Ακροναυπλίας, στον παλιό Ψαρομαχαλά, τα σπίτια ήταν χτισμένα σχεδόν πάνω στον βράχο.

Ας φανταστούμε ένα καλοκαιρινό βράδυ.

Ένας παππούς κάθεται στην αυλή του σπιτιού του και κοιτάζει το κάστρο.

Δίπλα του κάθεται η μικρή εγγονή του.

— Παππού, γιατί εκεί πάνω είχαν φυλακισμένες γυναίκες;

Ο παππούς κοιτάζει προς τη Σιδερένια Πύλη.
— Γιατί, παιδί μου, εκείνα τα χρόνια δεν ήταν εύκολο να αγωνίζεσαι για τις ιδέες σου.
— Και ήταν πολλές;
— Πολλές. Λένε πως μέσα σε τρία χρόνια πέρασαν από εκεί περίπου τριακόσιες.

Το κορίτσι ανοίγει διάπλατα τα μάτια.
— Τριακόσιες; Και πού κοιμόντουσαν όλες αυτές;
— Δεν ξέρουμε ακόμη πώς ήταν οργανωμένη η καθημερινή ζωή τους. Ούτε αν βρίσκονταν όλες εκεί την ίδια περίοδο.
— Και τι έτρωγαν;
— Κι αυτό πρέπει να το μάθουμε.
— Και πώς τις έλεγαν;

Ο παππούς σωπαίνει.
— Αυτό είναι το πιο δύσκολο, παιδί μου. Ξέρουμε έναν αριθμό, μα δεν έχουμε βρει ακόμη όλα τα ονόματα.
— Και γιατί;
— Γιατί πολλές φορές η Ιστορία θυμάται εκείνους που είχαν την εξουσία, μα ξεχνά τους ανθρώπους που αγωνίστηκαν, εργάστηκαν και υπέφεραν.

Το κορίτσι κοιτάζει ξανά τον βράχο.
— Και τώρα τι θα κάνουμε;
— Θα τις αναζητήσουμε. Γιατί πίσω από κάθε όνομα υπάρχει μια ανθρώπινη ζωή. Και πίσω από τις τριακόσιες γυναίκες υπάρχει ένα κομμάτι της ιστορίας του λαού μας.

Πέρασαν πολλά χρόνια.

Οι φυλακές της Ακροναυπλίας έπαψαν να λειτουργούν.

Το Ανάπλι άλλαξε. Τα παλιά σοκάκια γέμισαν επισκέπτες και τα κάστρα έγιναν τόποι περιπάτου.Μα οι ιστορίες των φυλακισμένων δεν έσβησαν μαζί με τις φυλακές.

Έμειναν στις μνήμες των ανθρώπων, στα παλιά βιβλία, στα γράμματα που ίσως φυλάχτηκαν σε κάποιο συρτάρι, στα αρχεία που περιμένουν ακόμη να ανοιχτούν.

Και ανάμεσά τους βρίσκεται η ιστορία των γυναικών της Ακροναυπλίας.

Μια ιστορία που δεν αρχίζει την ημέρα της φυλάκισης.

Αρχίζει νωρίτερα, στα σπίτια και στα χωριά τους, στην Κατοχή, στην Αντίσταση, στους κοινωνικούς και πολιτικούς αγώνες.

Και δεν τελειώνει όταν ανοίγει η πόρτα της φυλακής.

Συνεχίζεται στην προσπάθεια να ξαναχτίσουν τη ζωή τους, να σταθούν όρθιες και να κρατήσουν τις αναμνήσεις τους.

Κάποτε το μικρό κορίτσι μεγάλωσε.

Ένα βράδυ στάθηκε κάτω από τα τείχη της Ακροναυπλίας και θυμήθηκε την ιστορία του παππού της.
Κοίταξε ψηλά τον βράχο.

— Τριακόσιες γυναίκες, ψιθύρισε.

Δεν ήξερε ακόμη τα ονόματά τους.

Δεν γνώριζε όλες τις ιστορίες τους.

Μα ήξερε πια ότι εκείνες οι γυναίκες δεν ήταν απλώς ένας αριθμός.

Ήταν άνθρωποι που έζησαν, αγωνίστηκαν και βρέθηκαν αντιμέτωποι με τις συγκρούσεις της εποχής τους.

Και τότε κατάλαβε πως η Ιστορία δεν ανήκει μόνο στους βασιλιάδες, στους στρατηγούς και στους κυβερνήτες.

Ανήκει και στους απλούς ανθρώπους.

Στους εργάτες, στους αγρότες, στις γυναίκες που αγωνίστηκαν για το ψωμί, την ελευθερία και έναν καλύτερο κόσμο.

Κι έτσι, κάτω από τον ίδιο βράχο, γεννήθηκε μια υπόσχεση:

Να αναζητήσουμε τις γυναίκες της Ακροναυπλίας. Να βρούμε τα ονόματα και τις μαρτυρίες τους. Να μην αφήσουμε τις ζωές τους να χαθούν στη λησμονιά.

Γιατί τούτο το παραμύθι δεν τελειώνει με το «κι έζησαν αυτοί καλά κι εμείς καλύτερα».
Τελειώνει με μια αλήθεια:

Οι περίπου τριακόσιες γυναίκες της Ακροναυπλίας δεν ήταν μόνο κρατούμενες. Ήταν μέρος μιας γενιάς γυναικών που συμμετείχε στους αγώνες του λαού μας και διεκδίκησε τη δική της θέση στην Ιστορία.

Θεμιστοκλής Παπαϊωάννου